18 
In dit reusachtig keteldal ligt de stad Erzeroem, van waaruit een han- 
delsweg loopt naar Bajazed of Bajazet, door de woeste bergkloof van 
Karakala. Laatstgenoemde zeer sterke vesting ligt aan den zuidelijken 
voet van den grooten Ararat. 
Tusschen den Araxus en de bronnen van den Euphraat verheft zich een 
trotsche bergmuur, op sommige punten tot een hoogte van 3160 — 3800 
M. Langs deze keten loopen twee wegen. De een begint bij het Karakala- 
fort en loopt over Allasgul naar Dschadin, 35 km. ten W. van Bajazed, 
de tweede voert onmiddelijk van uit de vlakte van den Araxus, over den reus- 
achtigen bergwand, tusschen den grooten Ararat en den Pamboesch (2500 M-). 
De pas is 7 mijlen lang, doch slechts weinig bruikbaar. 1 Datzelfde is het 
geval met den weg door het dal van den Tschorok, die eenige jaren ge- 
leden nauwkeurig onderzocht is door Gifford Palgrave. Deze rivier stroomt 
over een lengte van ongeveer 160 km., van Baïburt tot Art win, even- 
wijdig met de Zwarte Zee, waarvan zij gescheiden is door een bergketen, 
die zich verheft tot een hoogte van 3350 M. Bij Artwin maakt het dal 
dezer rivier plotseling een wending naar het N. en voert haar door een 
enge kloof naar de Zwarte Zee. Deze stroom kenmerkt zich door een bui- 
tengewoon sterk verval. Bij Baiburt toch ligt het Tschorok-dal 1637 M. 
boven den zeespiegel, bij Artwin slechts 300 M. Met geweld breekt de 
stroom door een aantal kloven en de talrijke spleten en dwarsdalen, die 
van uit het 0. en W. op dit stroomdal uitloopen, voeren vooral in den 
tijd, wanneer de sneeuw op de bergen smelt, groote watermassa’s af. Op 
de steile oevers der rivier verheffen zich een aantal burchten en sloten en 
in de kloven en dwarsdalen leven de oorlogzuchtige stammen der Lazen. 
Onder de vele plateau’s van Armenië is dat van Erzeroem , waarop de 
westelijke bronrivier van den Euphraat ontspringt, het hoogste, daar het 
zich tot een hoogte van 2000 M. verheft. Naar het 0. toe daalt het af naar den 
Boven-Aras en behoudt als plateau van Kars en Eriwan nog slechts een 
hoogte van 1000 M. Wanneer men uit het romantische, wilde bergland 
van den Kura komt, dan is de overgang tot het dorre en armelijke Arme- 
nië zeer plotseling. Toch biedt ook dit gewest zijn eigenaardige bekoorlijk- 
heden. Prachtige ruines uit Armenië’s bloeitijd omzoomen den weg, ruines 
zooals Wardzia en Ani , die in schoonheid niet overtroffen worden door 
die van Babylon of Palmyra. 
Aan den zuidelijken voet van den Ala-Guz (4095 M. hoog), ligt het 
klooster Etschmiadzin, de residentie van den patriarch, die nog met pau- 
selijke macht regeert over de 6000000 Armenische Christenen, die in Rus- 
land, Turkije, Perzië, Indië en Europa verspreid leven. Niet ver van hier 
ligt het onbeduidende Eriwan (12000 inw.), aan den voet van den Ararat, 
wiens voorkomen alleen vergeleken kan worden bij dat van den Etna, van 
het Theater van Taormina uit gezien. 
Het indrukwekkende voorkomen van den op zich zelf staanden Ararat wordt 
nog verhoogd door een geheimzinnig waas van heiligheid, waarin dezen 
bergtop is gehuld. Een menigte plaatsen in den omtrek dragen in hun 
namen nog de herinnering aan de traditie van Noach’s ark. Zoo heet het 
eenige dorp, dat op zijn helling gevonden wordt, Aghurri , d. i. »hij plantte 
den wijnstok;” Nachitschewan, aan de voet van den berg, beteekent »hier 
