87 
dezen stroom loopen zeer uiteen. Lenz zegt , dat hij over het groot- 
ste gedeelte van zijn loop met lichte booten bevaren kan worden ; Vambéry 
zegt, dat hij in het geheel niet bevaarbaar is, en Stoljetow staat tusschen 
beiden in en erkent de bevaarbaarheid, doch zegt dat de scheepvaart met de 
grootste moeilijkheden te kampen heeft. 1 
De bovenloop is eiken winter bevrozen en in strenge winters bevriest 
ook de benedenloop. ■ 
In den aanvang vloeit deze rivier door het ruwe en koude bergland Wochan, 
waar zij vijf zijrivieren opneemt ; dan loopt zij langs de grenzen van Ba- 
dachschan , een schilderachtig land , waar zij, na de Badachschan te heb- 
ben opgenomen, den naam van Amoe verkrijgt. Aan de rechterzijde strekt 
zich het zwak bevolkte, bergachtige Kliutel uit. Lager op ligt, ten Z. van 
de rivier, het dal van Koendoes , ten N. de oase Hissar , bekend door de 
fabrikaadje van messen. Het eerstgenoemde dal omvat Hulum en Balk ; 
het laatste is door een dor gebied van den Amoe gescheiden. De belang- 
rijkste zijrivier, de Ak-Serai , ontvangt zij uit Koendoes. 
In haar bovenloop heeft de rivier een breedte van 7.80 cm., terwijl de 
diepte van 2 tot 6 M. afwisselt. Aan haar monding vormt zij een moe- 
rassige delta, waarvan vooral het middendeel zeer laag ligt. Door die delta 
baant zich de rivier, met een aantal armen, een weg naar het meer. Die ar- 
men, die in den regel een diepte van 1 M. hebben, ondergaan herhaalde- 
lijk verandering in hun ligging ten opzichte van elkander. De Westelijke 
monding heet de Taldijk , de Oostelijke Uelken-Derja, d. i. »groote rivier” ; 
deze splitst zich weder in twee armen, de Kitschkine-Derja , d. i. «kleine 
rivier” en de Jany-Su , d. i. «nieuw water”. In laatstgenoemde monding 
vond de admiraal Butakow , in 1849, midden in den stroom, een reeks van 
kalkrotsen, die een werkelijk beletsel voor de vaart uitmaakten. Naar men 
zegt, zijn deze tegenwoordig geheel verdwenen. Yan uit deze riviermon- 
ding komt men in het Aral-meer. 2 
Het geheele gebied van den Amoe, van Taldijk af, behoort tot het Rus- 
sische Amoe-Derja-district, dat weder onderverdeeld is in het district van 
Schurachan en dat van Tschirnbcd. Het eerste district ligt tusschen Bok- 
hara en de uitloopers van het Scheich-Dscheni-gebergte ; het tweede strekt 
zich tusschen dit bergstelsel en het Aral-meer uit. 
In Schurachan heeft het vlakke land verreweg de overhand ; van 
daar, dat we hier dan ook een bevolking met vaste woonplaatsen aantref- 
fen , terwijl daai’entegen de bevolking van het meer bergachtige Tsckim- 
bai-district uit halve en heele nomaden bestaat, waaronder de tot dusverre 
nog slechts weinig bekende horde der Karakalpaken. 3 
Niet altijd vloeide de Amoe, door het land der Karakalpaken naar het 
Aral-meer ; zoowel deze rivier als de Syr-Derja liepen dan eens in de Kas- 
pische Zee, dan weder in het Aral-meer uit. 4 . 
De oude bedding van den Amoe is in den laatsten tijd herhaaldelijk 
1. Zie over deze rivier: Beilage zur Allgem. Zeitung van 17 Januari 1875. 
2. Ausland. 1878. No. 20. S. 398 — 40l. 
A. L. Kuhn. Bericht übermeine Reise durch das Chanat Chiwa. Russischen Revue. IV Bd. 1874. 
S. 58-74. 
3. H. Vambéry. Ausland. 1875. S. 8o. 35. S. 696 — 674. 
4. Herbert Wood. The shores of lake Aral. London. 1876. 8o, 
