225 
aangenomen gebruik en rekenen den gebeelen Archipel tot Azië. In het 
noorden vindt men de Phüippijnen, ten Z.O. daarvan de Molukken ; 
meer westelijk de kleine en groote Soenda- eilanden. Die groepen, waar- 
van uit een geograpkisch oogpunt beschouwd, alleen de groote Soenda-ei- 
landen — en dan nog met uitzondering van Celebes — tot Azië belmo- 
ren, worden gescheiden door eene menigte zeeën en straten, die weder 
afzonderlijke benamingen dragen. 
Verreweg het grootste gedeelte dezer eilanden behoort aan Nederland , 
dat hier een koloniaal rijk heeft gesticht , dat met dat der Britten in 
belangrijkheid wedijvert. De Phüippijnen staan onder Spaansche heer- 
schappij ; het westelijk deel van Timor behoort aan de Portugeezen, terwijl 
enkele eilanden of gedeelten van eilanden nog onder inheemsche vorsten 
staan, die in meerdere of mindere mate onafhankelijk zijn. 
De oppervlakte van al de eilanden van den Oost-Indischen Archipel kan 
geschat worden op 36000 □ M., waarvan bijna 29000 □ M. voor Neêr- 
landsch Indië komen. De grootste eilanden zijn Java, dat viermaal, Celebes, 
dat ruim vijf en een halfmaal, Sumatra, dat ruim dertienmaal en Borneo, 
dat ruim twee en twintig maal zoo groot is als Nederland. 
Over het algemeen zijn de eilanden van den Indischen Archipel berg- 
achtig. Veelal zijn ze van Neptunische vorming en bestaan uit terti- 
aire kalk- en zandsteen, waartusschen echter ook graniet- en andere steen- 
soorten worden aangetrolfen. 
Maar ook vulkanische krachten hebben tot vorming van dezen archipel 
medegewerkt. Langs de geheele westelijke en zuidelijke grens strekt zich 
een gordel van vulkanen uit. Java met een vijftigtal, waarvan nog ruim 
dertig werkzame, kan als het centrum van dien gordel worden beschouwd. 
Zooals bijna altijd het geval is, hebben de vulkanen van den Indischen 
Archipel meestal een kegelvorm. Ze bestaan grootendeels uit bazalt , 
de toppen en ruggen uit trachiet-gesteenten. Opmerkelijk is het, dat 
geen dier vuurspuwende bergen tegenwoordig lava uitwerpen, wel asch, 
zand en steenen; ze richten daarom niet minder vreeselijke verwoes- 
tingen aan. De talrijke lava-beddingen, die op de hellingen van sommi- 
gen dier bergen aangetroffen worden, bewijzen dat deze stof vroeger door 
hen werd uitgebraakt. Velen zijn of uitgewerkt of althans sedert eeuwen 
in rust en anderen hebben nog nooit uitbarstingen ondergaan, zoodat men 
ze alleen aan hun vorm als vulkanen kent. Bij de werkzame en rustende 
vulkanen wordt de krater gewoonlijk in den top, somtjjds ook op de hel- 
ling, een enkele maal zelfs aan den voet van den berg aangetroffen. 
Die vuurspuwende bergen zijn niet de eenige verschijnselen, die getui- 
genis afleggen van de vulkaniciteit van den bodem van den archipel. Aard- 
bevingen komen zeer veelvuldig voor. Gelukkig evenwel kenmerken zij 
zich zelden door hevigheid. Schokken, zooa-ls in 1865 en 1867 Midden- 
Java teisterden, behooren tot de uitzondei’ingen. 
II. 
15 
