227 
laet algemeen een gelijksoortig klimaat, dat echter door toevallige, plaat- 
selijke omstandigheden gewijzigd wordt. De warmtegraad is het geheele 
jaar door nagenoeg dezelfde en hangt voornamelijk af van de meerdere of 
mindere hoogte. Te Batavia heeft men een gemiddelde temperatuur van 
80° F, te Padang 7 7°, te Pontianak 82°, op het plateau van Toba G5°. 
Op de hoogste bergtoppen daalt de thermometer soms beneden het vries- 
punt. Daarentegen is het verschil tusschen dag- en nacht-temperatuur 
somtijds vrij groot. 
Men kent slechts twee jaargetijden : den goeden of drogen en den kwaden 
of natten moesson. Ten Z. van den evenaar heerscht van April tot Oc- 
tober de Z.O.-, d. i. de droge moesson, van October tot April de W.-, 
d. i. de natte moesson. Ten N. van den evenaar is dit juist omgekeerd. 
De kenteringen of overgangen van den eenen moesson tot den anderen 
duren drie of vier weken en kenmerken zich door veranderlijke winden, 
stormen en windstilten. 
Ofschoon over het algemeen de oost-moesson droogte en de west-moes- 
son regen aanbrengt, bestaan hierop vele uitzonderingen. Op de Ambonsche- 
en Banda-eilanden, op de zuidkust van Ceram en Borneo en het zuidelijk 
schiereiland van Celebes is de oost-moesson de regen- en de west- moesson 
de droge tijd. Op de Aroe-eilanden regent het nagenoeg alleen gedurende de 
kenteringen en te Buitenzorg en in sommige gedeelten van Borneo en 
Sumatra regent het ook gedurende den oost-moesson bijna dagelijks. 
Hoewel de warmtegraad gedurende de beide moessons weinig verschilt en 
misschien in den oostmoesson zelfs iets hooger is, schijnt de hitte gedurende 
den westmoesson meer drukkend en afmattend te zijn. In dezen tijd vallen 
ook de menigvuldigste en zwaarste onweders, die somtijds met hevige wind- 
vlagen gepaard gaan. Eigenlijk gezegde stormen zijn zeldzaam en orkanen 
komen alleen voor in de Chineesche zee. 
De grondgesteldheid der Oost- Indische eilanden is over het algemeen 
zeer gunstig. De bodem bestaat in den regel uit een laag verweerde rot- 
sen, die in meerdere of mindere mate met teelaarde vermengd zijn. Over 
het algemeen kan men zeggen , dat de vruchtbaarheid afneemt van het 
westen naar het oosten. 
Aan dien vruchtbaren bodem paren zich warmte en vochtigheid, die twee 
machtige factoren voor een weelderigen plantengroei. En in waarheid 
wordt die dan ook door geen ander gebied der aarde overtroffen. »Wel 
heeft”, aldus spreekt de hoogleeraar Yeth in zijn uitnemend werk over 
Java, »de natuurlijke plantbekleeding in sommige gedeelten het veld moe- 
ten ruimen voor cultuurgewassen en hebben de reuzen der oorspronkelijke 
wouden plaats gemaakt voor de veelal nederige planten, die den mensch 
voedsel en kieeding verschaffen, maar de schoonheid van het landschap heeft 
daarbij vaak meer gewonnen dan verloren. Het malsche groen der rijst- 
