229 
de gewone olie vervangt. Voorts bevat zij een hoeveelheid vocht — de 
zoogenaamde kokosmelk — dat een zeer verfrisschende drank is. Uit de 
schaal der noot worden allerlei voorwerpen voor de huishouding vervaar- 
digd, en van het vezelachtige net, dat tusschen de schaal en den groenen 
bolster ligt, een soort van werk, dat tot het kalefateren van vaartuigen 
en ook tot het maken van touw, matwerk, enz. gebezigd wordt. Uit de 
bloemschede verkrijgt men door insnijding de toewak of palmwijn, waar- 
uit ook gest en azijn en een slecht soort van suiker bereid wordt. De 
bladeren dienen tot het dekken van huizen en tot het vlechten van mand- 
jes. Ook vervangen zij dikwijls schotels en borden. De knoppen worden 
als groente gegeten en ook tot tafelzuur bereid. 
De arèngpalm levert op dezelfde wijze als de kokospalm een sap, waar- 
uit palmwijn en suiker bereid wordt. De vezels van den stam dienen tot 
bereiding van zeer goed touw en ook tot het dekken van huizen. De 
dikste vezels worden als schrijfpennen gebruikt. 
Van de gewassen, die verfhout leveren, noemen we : den indigo- heester, 
die vooral op Java en Sumatra voorkomt en welks bladeren de bekende 
blauwe verfstof leveren ; den Drakenbloedboom, vooral op Sumatra en Borneo, 
een zware rottingsooi’t, die een harsachtige zelfstandigheid — het draken- 
bloed — levert, die zoowel tot roode verfstof als tot geneesmiddel dient. 
Het sapanhout, dat vooral op Sumatra en op sommige kleine Soenda-ei- 
landen gevonden wordt, levert een bruin-roode verfstof en wordt tevens 
gebruikt als geneesmiddel en reukstof. De kurkuma of karekama levert 
een gele verfstof. 
Onder de boomen, die olie en hars leveren, noemen we in de eerste 
plaats den kamferboom, een der hoogste boomsoorten, die vooral te huis 
hoort op Sumatra en Borneo. Hij bevat den kamfer in holten van den 
stam, die van buiten af onzichtbaar zijn. Tevens levert deze boom uit- 
muntend goed timmerhout op. De Benzoëboom levert door insnijding eene 
harsachtige gom, die als geneesmiddel gebruikt wordt. Uit den kaja-poetib- 
boom wordt de gelijknamige olie gewonnen. 
Tot het geslacht der vijgensoorten belmoren o. a. de caout-chouc- en 
getah-pertja-boomen. 
Talrijk zijn de boomen, die timmer- en meubelhout opleveren. In de 
eerste plaats moet als zoodanig genoemd worden de Djati-boom. Het 
hout van dezen boom wordt bij voorkeur voor den bouw van schepen ge- 
bruikt, niet alleen om de groote duurzaamheid, maar vooral ook omdat 
het niet aangetast wordt door de witte mieren. Hij komt vooral voor op 
Java. Een onderzoek, eenige jaren geleden ingesteld naar den toestand 
der djati-bosschen op Java, bracht aan het licht, welke verschrikkelijke 
verwoestingen de inlanders daarin hadden aangericht. Sedert dien tijd 
is er van goevernementswege toezicht op. Het ijzerhout wordt vooral op 
Sumatra en Borneo gevonden ; het ebben- en linga- of wortelhout op de 
Molukken. 
Het aantal bamboes-soorten, dat in den Archipel aangetroffen wordt, is 
ongelooflijk groot. Zij dienen den inlanders tot het bouwen en omheinen 
der woningen, het vervaardigen van allerlei huisraad, mat- en manden- 
werk, enz. 
