284 
boven allen twijfel verheven, dat ze eenmaal de bodem van een groote bin- 
nenzee geweest is. Dit wordt bevestigd door de vele versteeningen en 
schelpen, die men er vindt, waaronder zeer vele vormen, die nog tegen- 
woordig in de naburige zeeën voorkomen. Maar vooral de kolossale op- 
koopingen — zoogenaamde duinen — zijn zoo verbazend talrijk, dat men 
zich, tot voor korten tijd, de geheele Sahara voorstelde als een enkele 
kolossale zandzee. Dat denkbeeld intusschen heeft men thans laten varen. 
Kan nu het ontstaan van de duinen alleen door de werking van de zee 
verklaard worden, de vorm daarvan hangt uitsluitend van den wind af. 
Over het algemeen jhebben de duinen het voorkomen van golven, als 
hadden de baren van de zee plotseling een vasten vorm aangenomen. Ge- 
woonlijk loopen zij in de richting van noord naar zuid, terwijl de woestijn 
haar grootste uitgestrektheid heeft van het westen naar het oosten. 
De rotsen en bergen van de Sahara hebben over het algemeen een don- 
kere kleur. Men zou echter dwalen, zoo men uit deze omstandigheid zou 
willen besluiten tot een vulkanischen oorsprong der gesteenten. Wel zijn 
de meesten dier gesteenten — voor zoover wij althans in dat opzicht in- 
gelicht zijn — van vulkanischen aard, maar bijna overal treft men daar- 
tusschen ook telkens zandsteenvormingen aan. Eerst ten N. van 17° dST.B- 
vinden we graniet. 
Ofschoon de gebergten in de Sahara in verheffing ver ten achter staan 
bij die van Europa, wat hun uitgestrektheid aangaat, is dat volstrekt het 
geval niet. Zoo is b. v. het Harudscli-gebergte even lang als de Ape- 
nijnen, terwijl het Ahagar-gebergte, te zamen met de Admr-, Tasili- 
en Muydir- hoogten, die daarmede nauw verbonden zijn, in uitgestrektheid 
met de Alpen overeenkomen. Het hoogste punt der Sahara, dat tot dusver 
bekend is, is de Tusside, in het gebergte van Tibesti. Dr. Nachtigal, 
die hier door een pas reisde van 2000 M. hoogte, schat de hoogte van 
genoemden top op 2300 M. 
Niets is somberder en schrikwekkender dan een gebergte in de Sahara. 
De volkomen naaktheid der bergwouden, een gevolg van de volstrekte af- 
wezigheid van allen plantengroei ; het sombere , zwarte voorkomen der 
steenmassa’s ; de zonderlinge, grillige vorm der rotsen, dat alles herinnert 
den reiziger, veel meer dan de uitgestrektste zandvlakten, dat hij zich in 
de grootste woestijn der oude wereld bevindt. 
De grootste uitgestrektheid beslaan in de Sahara de vlakke plateau’s. 
Zijn dezen bezaaid met kleine, scherpe steenen, dan heeten zij y>Hanimada ’ 
of hTanesruf vindt men er daarentegen kleine kiezelsteenen, dan dragen 
zij den naam van y>sferir”. Beiden zijn altijd zonder eenigen plantengroei. 
Aan de scherphoekige steenen zou men bijna zeggen, dat de kammada s 
niet onder water gestaan hebben, maar de talrijke schelpen en verstee- 
ningen, die ook daar gevonden worden, laten in dat opzicht niet den min- 
sten twijfel over. 
