298 
dagen, Moerzoek. Het karakter van de woeste landstreek, die zich aan de 
overzijde van het kustgebergte uitstrekt, is bekend genoeg. Zij bestaat 
uit groote hoogvlakten, waarop zich op zich zelve staande berggroepen ver- 
heffen en waarin talrijke inzinkingen voorkomen. Bij Beni-Ulid rust het 
oog van den reiziger voor de laatste maal op een schoon olijven woud, dat 
zich tusschen Boendschem en Sokna , midden in de woestijn uitstrekt. 
Yan hier uit trekt men gedurende vier dagen door een geheel waterlooze 
vlakte, die door een tal van kale en steile bergruggen doorsneden wordt. 
Sokna ligt ongeveer onder den 29 sten breedtegraad. De Dshebel-es-Soda , 
die men vervolgens overtrekken moet, vormt de natuurlijke noordelijke 
grens van Fezzan, dat Moerzoek tot hoofdstad heeft. 
Dr. A. E. Brehm zegt, dat Fezzan omgeven wordt door een breeden, 
woesten gordel , een echte woestenij en wel een woestenij van de vrees- 
selijkste soort, die gekenmerkt wordt door een schrikwekkende naaktheid 
en dorheid. Te vergeefs ziet men uit naar een droppel water of naar een 
groenen struik. Een altijd blauwe hemel, waaraan het kleinste wolkje on- 
middellijk door de zengende hitte der zon in onzichtbaren waterdamp wordt 
omgezet, rust loodzwaar op het woeste, treurige en doodsche landschap, 
een landschap, waarin zich slechts van tijd tot tijd een mensch laat zien. 
Fezzan zelf beeft, te midden van deze woestijn, het voorkomen van een 
frisschen, vroolijken tuin. Het aantal inwoners stijgt niet boven 60000. De 
bevolking der stad Moerzoek vindt haar hoofdmiddel van bestaan in den 
handel. Handelsartikelen zijn zout, katoen, geneeskrachtige kruiden en 
andere voortbrengselen uit het binnenland en bovenal slaven. Nijverheid 
vindt men in Moerzoek niet, de natuur zelve levert dezen handelaars han- 
delsartikelen ; trouwens slechts weinig kooplieden hebben hier voor goed 
hun zetel gevestigd, zij komen en gaan, al naar gelang hun bezigheden 
dit vereischen. 
Het hoofdbestanddeel der bevolking bestaat uit een dergelijk mengsel, 
als wij reeds in andere oasen leerden kennen, maar het sterk ontwikkeld 
volksleven, dat we elders ontmoetten, ontbreekt te Moerzoek te eenen- 
male. Als handelsplaats tusschen de kust en het binnenland is het ge- 
wichtig , maar in alle andere opzichten is het een nietige , onbeduidende 
plaats. 1 
Van Moerzoek uit deed Nachtigal een uitstap naar Tibesti. Tibesii of 
Toe is een oase in de oostelijke Sahara, ten Z.O, van Moerzoek. Ze wordt 
bewoond door den Tibbo-stam der Jieschades , die door hun hebzucht , 
valschheid en wreedheid tot de meest gevreesde stammen in Afrika belmo- 
ren. Voor Nachtigal had nog geen Europeaan Tibesti bereikt. Lijon, Kit- 
chie, Denham, Clapperton, Oudeney, Barth, Beurmann noch Duveyrier ge- 
lukte het er te komen. Nachtigal volgde eerst den gewonen weg naar het 
Z., doch bij de bronnen van Tymmo, vijf dagreizen van Tedscherri, sloeg 
hij een zuid-oostelijke richting in en bereikte, na een zeer moeilijken tocht 
door de waterlooze woestijn, het bergachtige district Afajl. De bodem van 
dit district bestaat uit kalksteen en donkeren zandsteen, terwijl hier en daar 
groote blokken bazalt liggen. Talrijke stroombeddingen doorsnijden het en 
groote bosschen beschaduwen de stroomen. Yan hieruit voerde de weg 
1. Globus. VI S. 305, 306. 
