299 
door een woeste, zandige vlakte, waaruit zich enkele groepen sombere 
zandsteenheuvels verhieven. Alleen in de uitgedroogde stroombeddingen 
vond men een armelijk voedsel voor de kameelen ; van bewoners ontdekte 
de reiziger geen spoor. Doch toen hij de stroombedding van Enneri-Tol- 
lobu naderde, kreeg het landschap een heel ander aanzien. Zand- en kalk- 
steen maakten plaats voor een lichten, poreusen steen, waarvan de kleur 
sterk afwisselde. Dan ook hier vertoonde de golvende vlakte nagenoeg 
nog geen spoor van plantengroei. Op den 13 den Juli 1869 bereikte hij 
Tao , het eerste dorp in Tibesti , op omstreeks 640 M. hoogte ge- 
legen. Eigenlijk is de benaming dorp voor Tao niet zeer passend, want 
het bestaat slechts uit eenige verstrooide hutten. Tijdens het bezoek van 
Nachtigal was Tao, evenals alle plaatsen aan de westelijke helling van het 
Tarso-gebergte, dat Tibesti in meridiaanrichting doorsnijdt, geheel verlaten. 
Gebrek aan levensmiddelen toch had de inwoners genoodzaakt zich in het 
gebergte terug te trekken of te verhuizen naar Bardai , de belangrijkste 
plaats van het land, aan de andere zijde van het gebergte gelegen. Daar 
verwachtte men juist een zeer voordeeligen dadeloogst. 
In waarheid wordt het gebied der Tibbo’s herhaaldelijk door schaarschte 
van levensmiddelen gekweld. Wel is waar treft men er talrijke kudden 
geiten aan, doch vleesch wordt alleen gegeten op hooge feestdagen of wan- 
neer een kameel zijn natuurlijken dood gestorven is. En melk geven die 
dieren slechts in den herfst, wanneer een weelderigen grasgroei hen in de 
gelegenheid stelt zich krachtig te voeden. Meel wordt bereid uit den pci- 
nicum colonum, een soort van koren. Dadels worden van Eezzan en uit 
andere streken in Barda'ï ingevoerd, want wat het land zelf voortbrengt 
is op lange na niet voldoende om in de behoefte der bevolking te voor- 
zien. Wordt het gebrek nijpend, dan neemt de Tibbo zijn toevlucht tot 
de bladeren van den dadelpalm, die echter als voedingsmiddel een zeer ge- 
ringe waarde hebben. 
Voorbij Tao betrad Nachtigal het berggebied van Tibesti. Het eerst trok 
hij door het Zuar-dal, dat een rijkelijke besproeiing heeft en een zeer 
weelderigen plantengroei. Bovendien geeft de dierenwereld — al bepaalt 
zij zich ook tot apen, gazellen en vogels — eenige levendigheid aan dit 
tooneel. Te Ziiar werd zijn verder doordringen belet door een aantal 
stamhoofden, die reeds met misnoegen zijn tocht door bovengenoemd dal 
hadden aangezien. Slechts met looden schreden nam hij den terugtocht 
naar Tao aan, om zich van hier te wenden naar Bardai', welks warme 
bronnen hem bizonder aantrokken. De heuvels, waarover de weg liep, 
bestonden weder uit kalk- en zandsteen. Ook hier lagen groote blok- 
ken bazalt overal verspreid en toen Nachtigal hooger op kwam , nam 
op nieuw de bovengenoemde, poreuse rotsgrond de plaats van den zand- en 
kalksteen in. Op dezen tocht ontdekte hij een belangrijke natrongroeve, 
die een omvang had van wel 20 km. Op den bodem van deze inzinking 
verhief zich een kegel, in welks top zich de met natron gevulde krater 
bevond. Het hoogste punt van Tibesti wordt gevormd door de Tusidde, 
die zich verheft tot een hoogte van 2400 M. Aan de oostzijde van het 
gebergte afdalend, bereikte Nachtigal, na een tocht van zes dagen, Bardai, 
waar de ontvangst, die den reiziger van de zijde der bevolking te beurt 
