325 
de hoofdstad echter is Sokoto. Deze plaats, op den rand van een hoogte 
gelegen, is volgens Barth, dun bevolkt en haar bewoners zijn zeer arm. 
Yan hier uit begaf Barth zich naar Gando, de hoofdstad van den gelijk- 
namigen staat. Uit de verte gezien heeft het een zeer vroolijk voorko- 
men, omgeven als het is door prachtig geboomte. De omgeving der stad 
is dan ook in hooge mate vruchtbaar en de bananen, die hier in overvloed 
voorkomen, zijn van uitnemende kwaliteit. De stad zelve echter is in hooge 
mate doodsch en somber. Yan hier vertrok de reiziger achtereenvolgens 
naar Kebbi, een nieuwe stad, Kola , een op een rotsig gebergte gelegen 
vesting en Sogirma , met 8000 inwoners. 
Op deze goed bebouwde en dicht bevolkte streken volgde nu een groot 
woud, dat zich uitstrekt tot aan het schoone dal Foga. Daar bereikte 
Barth de grenzen van het gebied der Sonrhay -negers, die onderworpen 
zijn aan de Foelbe’s, doch zich niet dan onwillig krommen onder het juk. 
Deze negers hebben een somber en gedrukt, daarbij een zeer terugstootend 
voorkomen. 
Thans naderde Barth den Niger, die hij eerst bereikte tegenover Say. 
Hier heeft deze stroom een breedte van duizend schreden. Met een snel- 
heid van 20 km. in het uur, vloeit hij tusschen de rotsige oevers, die zich 
7 tot ] 0 M. boven den waterspiegel verheffen. De stad Say zelve vormt 
een vierkant, waarvan de zijde omstreeks 2000 schreden lang is. Ze is 
door hooge muren omgeven, waarbinnen de huizen verstrooid liggen. Elk 
huis heeft een vrouwenverblijf en dit neemt zooveel plaats weg, dat het er 
veel van heeft alsof de woningen uitsluitend voor de vrouwen gebouwd 
waren. De hitte was zoo drukkend en de benauwdheid zoo groot, dat het 
was, alsof de keel dichtgeknepen werd. 
Tusschen Timboektoe en Say beschrijft de Niger een boog. Barth volgde 
dus niet den stroom, maar den kortsten weg. Zoo kwam hij te Tschampa- 
gore, den zetel van een machtigen Foelbe -vorst. 
Het rijk van Gando strekt zich nog een eindweegs langs den rechter oever 
van den Niger uit en de hier heerschende stamhoofden noemen dan ook 
zich zelven leenmannen van dat rijk, ofschoon dan toch in elk geval de 
band tusschen hen en hunne leenheeren uiterst los is, zoo zelfs, dat ze als 
onafhankelijke vorsten elkander onderling beoorlogen. 
Deze stammen dragen niet de bij de Foelbes gebruikelijke witte, maar 
blauwe kleederen. Allerzonderlingst is de vorm van hun korenmagazijnen. 
Dezen staan, evenals somtijds onze kasten, op vier pooten, om op die wijze 
de mieren te beletten er binnen te dringen. 
Steeds voortgaande in noord-westelijke richting kwam de reiziger door 
een goed bebouwde landstreek, waar echter alleen de Foela’s veeteelt drij- 
ven. Vervolgens stak hij een niet onbelangrijke zijrivier van den Niger 
over — de Soba — en kwam zoo te Birsebango , een dorp door Sonrhay - 
negers bewoond. De mannen, hartstochtelijke rookers, droegen korte blauwe 
hemden en lange, witte bovenkleederen. De vrouwen waren klein, weinig 
bevallig en hingen hals en ooren vol parelsnoeren. Neusringen echter 
droegen zij niet. Het landschap, dat men gedurende de volgende dagen 
doortrok, was zeer boschrijk en de bodem was met een schoon tapijt van 
bloemen bedekt. Zoo kwam men te Sebba, een armoedig dorp, uit twee 
