328 
een eigen taal bezitten, maar die • inzonderheid ten gevolge van den slaven- 
handel met tal van vreemde elementen vermengd zijn. 
Zoowel Bornoe als de overige staten van Midden- en Egyptisch Soedan 
zijn Mahomedaansehe staten, doch ten zuiden daarvan leven heidensche 
volksstammen, van welke wij intusschen nog slechts zeer weinig weten. 
Baghirmi , dat ten oosten van Bornoe ligt en ook nog voor een zeer 
klein gedeelte aan het Tsad-meer grenst, kan men beschouwen als het ge- 
bied van den Schari , die het besproeit. Deze rivier is wel de meest be- 
teekenende stroom van Midden-Afrika. Zij ontlast zich in het Tsad-meer 
en komt uit het zuiden of liever uit het zuid-oosten. Haar oorsprong ech- 
ter is onbekend en of de Veile, die we bij het gebied van de groote oos- 
telijke meren bespreken zullen , werkelijk de bovenloop van den Schari is, 
zooals dr. Hachtigal vermoedt, is nog niet uit te maken. 
De bewoners van Baghirmi onderscheiden zich door schoone lichaams- 
vormen en een krijgshaftig voorkomen. Zij zijn voor ontwikkeling vatbaar, 
handig, maar bloeddorstig en wreed. 
Ten noord-oosten van Baghirmi ligt het sultanaat van Wadaï, waarvan 
het noordelijk deel doorstroomd wordt door den Batha. Tot voor korten 
tijd was dit gebied nog gesloten gebleven voor Europeanen. De wakkere 
Vogel moest zijn stoutmoedigheid om in dit land door te dringen, met 
den dood bekoopen. Eerst aan Nachtigal, die over geheel Midden-Afrika 
zooveel licht ontstoken heeft, is het gelukt, dwars door Wadaï naar Dar- 
foer te reizen en voor het eerst betrouwbare berichten omtrent dit land in 
te winnen en mede te deelen. 
We kunnen zeker voor Midden- en Egyptisch Soedan geen beter gidsen 
nemen dan Rohlfs en Naehtigal. En dan zullen we vooral in Bornoe en 
Baghirmi geheel eigenaardige toestanden leeren kennen en een beschaving 
die ons in menig opzicht als door en door barbaarsch voorkomt. Intusschen 
is het niet te loochenen, dat we hier te doen hebben met geheel zelfstan- 
dige pogingen om staten te vormen. We zien hier een goed georganiseerd 
bestuur, een hof, met alle waardigheden en ambten daaraan verbonden, 
een voor Midden-Afrika goed geordend leger en volken, die arbeiden, den 
grond bebouwen en in vele kunsten ervaren zijn, volken, die we derhalve 
niet onder de »wilde volken” kunnen rangschikken, al behielden ze ook 
nog sommige zeden en gewoonten, die ons uitermate ruw en barbaarsch 
voorkomen. Zoo is o. a. de geheele staat nog gevestigd op den grondslag 
van slavernij en slavenhandel. De laatste is vooral van veel beteekenis voor 
zoover ze in noordelijke richting door de woestijn henen met Fezzan en 
Tripolis gedreven wordt. 
De tochten van Rohlfs strekten zich in Bornoe over een groot deel van 
het rijk uit. De beheerscher van dit rijk, Mai Omar — »Mai” is de offi- 
cieele titel van den sultan van dit rijk — is den Europeescben reizigers 
altijd buitengemeen vriendschappelijk gezind geweest en een goed deel van 
