330 
Nadat Eohlfs de genoemde Komadugu-Waube overgestoken was, bereikte 
hij den 22 sten Juli 1866 Bornoe’s nieuwe hoofdstad Koeka of Koekana . 
Deze stad ligt in een dorre vlakte, niet ver van den westelijken oever 
van het meer. Zij bestaat uit twee steden, die naast elkander liggen en 
door een plein van elkaar gescheiden zijn. Beide deelen zijn omgeven 
door hooge muren en daarbuiten liggen dorpen en verzamelingen van hutten. 
Met uitzondering van de hoofdstraat, die den naam draagt van : t>dendaV ’, 
is Koeka een doodsche stad. Toch komen op haar markt, die door de be- 
woners van bijna alle provinciën bezocht wordt, een vijftienduizend tal 
menschen te zamen. 
De streek ten zuid- westen van Koeka is een soort woestenij, doch deze 
woestenij vertoont een rijken boomgroei. Alleen op sommige punten wordt 
de bodem door enkele bronnen gedrenkt. Naarmate men zich van de stad 
verwijdert, wordt het bosch dichter en wemelt het van gazellen, antilopen 
en wilde zwijnen. 
Geheel het zuid- westelijk deel van Bornoe vormt een vlak en min of 
meer golvend gebied, dat langzamerhand opstijgt en zich ten slotte tot een 
aanmerkelijke hoogte boven den waterspiegel van het Tsad-meer verheft. 
In dit gebied liggen de steden Magommeri, Nassaram , Mogodom, in welks 
nabijheid men, te midden van de bosschen, een schoon meer aantreft en 
Gudjba, met 20000 inwoners. 
In het zuidelijk deel van Bornoe treffen we het kindschap Uandala aan, 
een aaneenschakeling van meren en moerassen, een gebied, dat gedurende 
den regentijd onder water wordt gezet, gedeeltelijk door de watermassa’s, 
die van bet naburig gebergte afstroomen, gedeeltelijk ten gevolge van de 
overstroomingen an bet Tsad-meer. De bewoners van deze streek hebben 
dan ook niets gemeen met de bergvolken, die meer zuidelijk wonen, wel 
echter bestaat er een onmiskenbare verwantschap met de bewoners van de 
kusten en eilanden van het Tsad-meer. 
In de provincie Oedsche trok Kohlfs door het woud Budumasseli, dat 
uit reusachtige boomen bestaat en in de meer zuidelijk gelegen landstreken 
zag hij herhaaldelijk dergelijke oorspronkelijke wouden. 
In de nabijheid van de stad Mai-dug-eri begint het gebied der Koeka- 
Adansonia en hier zag onze reiziger ook voor de eerste maal den Kirgaliboe, 
een krachtigen roofvogel, die zelfs den koningsadelaar in grootte overtreft. 
De stad Mai-dug-eri heeft een bevolking van omstreeks 15000 zielen. 
Dezen belmoren tot den stam der Gamergu’s en onderscheiden zich in meer 
dan een opzicht van de in Noordelijk Bornoe wonende Kanuri’s, doch zijn 
klaarblijkelijk nauw verwant aan de Uandala’s. Hun huidskleur is donker- 
bruin en hun gelaat vertoont het echte negertype. 
In den omtrek van de belangrijke marktplaats Kuintaga treft men goed 
bebouwde landerijen aan, waarop o. a. veel katoen geteeld wordt. Ver- 
derop volgt weder een ondoordringbaar oorspronkelijk woud. 
De residentie van den vorst van Uandala ligt aan een kleine rivier, die 
de grootere westelijke helft der stad scheidt van de kleinere oostelijke. De 
laatste is tegen de helling van een berg gebouwd. 
De sultan van Uandala is geheel onafhankelijk van dien van Bornoe. De 
zuidelijke grens van zijn gebied wordt gevormd door een halven cirkel van 
