333 
daar de toovenaar, die onmiddellijk uit zijn kuis gekaald en gedood wordt, 
terwijl zijn bloedverwanten als slaven en slavinnen worden verkookt. Per- 
sonen, die onderkevig zijn aan epileptiscke aanvallen, worden, als van om- 
gang met den booze verdacht, eveneens om het leven gebracht. 
De lijken worden begraven in ronde kuilen. Naast hen legt men een 
geit , een paar kruiken met honig en melissa, d. i. een soort van bier 
en een schaal met kaurischelpen. Bij sommige stammen, met name bij de 
Nijellems, bestaat de gewoonte, met een man van aanzien twee levende kin- 
deren te begraven, een jongen en een meisje, zoo het heet om de vlie- 
gen van den doode af te weren. Gelukkig echter geraakt deze gewoonte 
meer en meer in onbruik. 
Zooals men denken kan, is de polygamie onder deze stammen algemeen 
in zwang. Het aantal vrouwen, dat een man hebben kan, hangt alleen af 
van het aantal paarden en honden, dat hij voor haar in ruil kan geven. 
Vrouwen, die kinderloos blijven, kunnen als slavinnen verkocht worden. 
Heeft daarentegen een vrouw haren echtgenoot drie kinderen geschonken, dan 
heeft zij het recht hem te verlaten en in de ouderlijke woning weder te 
keeren. Men gaat bij dit gebruik van de onderstelling uit, dat zij dan een 
voldoende vergoeding voor den koopprijs gegeven heeft. 
Evenals alle heidensche stammen in het zuiden van Baghirmi, zijn de 
Sonrhay’s ijverige landbouwers. Het voornaamste produkt van den bodem 
is doera of kaffergierst ; dit is tevens hun dagelijksch voedingsmiddel, het 
overschietende ruilen zij in tegen tabak, paarlen en kaurischelpen. De 
dorpen zijn steeds omringd door geboomte. De huizen zijn van stroo ge- 
bouwd, doch de voorraadschuren van leem. De laatsten hebben ongeveer 
den vorm van een suikerbrood en alleen aan de bovenzijde een opening. 
Behave paarden, bezitten zij nog geiten en honden. Het vleesch van de 
laatstgenoemde dieren gaat voor een lekkernij door. Blinderen daarente- 
gen komen slechts bij uitzondering voor en onze huiskat schijnen zij zelfs 
niet te kennen. 1 . 
Omtrent Wadaï, dat onder het bestuur van den tegenwoordigen vorst , 
Scheik Ali, zoo zeer aan belangrijkheid gewonnen heeft , heeft Nachtigal 
onschatbare berichten medegedeeld. De Duitsche geleerde verliet Koeka in 
het begin van Maart 1873 en trok ten Z. van het Tsad-meer, over Fittri 
naar Abeschr of Beschr, dat sedert de verwoesting van Wara , de hoofd- 
stad van Wadaï is. Abeschr ligt eenige minuten ten N. van den I4den 
parallel en eveneens eenige minuten ten O. van den 21 sten lengtegraad 
van Greenwich. Om deze plaats te bereiken had de reiziger een maand 
besteed. Scheik Ali ontving hem tegen verwachting met de grootste vrien- 
delijkheid en legde hem bij zijn bewegingen volstrekt geen hindernissen 
in den weg. 
Wat een bezoeker in Wadaï vooral treft, zegt Nachtigal, is de ruwheid 
1. Geographical magazine. 1874. p. 277 — 281 . 
