334 
der bevolking, de armoede van het land en de voortreffelijkheid der re- 
geering van sultan Ali. In beschaving toch staan de bewoners van dit 
land ontegenzeggelijk ver beneden die van Bornoe, zoowel door hun ruwen 
aard als door hun gemis van alle kunst of nijverheid. De eenvoudigste 
gereedschappen voor huiselijk gebruik toonen een gebrekkige bewerking en 
een gemis van alle schoonheidsgevoel, waaruit blijkt, dat de bevolking nog 
op een uiterst lagen trap van ontwikkeling staat. Hun strooien hutten 
zijn zonder eenigen smaak gebouwd en daarbij zeer onpraktisch ingericht, 
ja, zij staan in beiderlei opzichten ver ten achter bij de woningen van de 
heidensche stammen van het zuidelijk deel van Baghirmi. 
De bewoner van Wadaï is van nature een geweldenaar, oorlogzuchtig 
en wreed, vooral wanneer hij onder den invloed is van de melissa en dat 
is in den regel het geval. Deze eigenschappen, te zamen met hun haat 
tegen vreemdelingen, zouden spoedig een einde maken aan den handel met 
de kust, wanneer deze niet bevorderd werd door de krachtige regeering 
van den tegenwoordigen vorst. Dat neemt echter niet weg , dat de me- 
lissa en de zucht tot verliefde intriges, moord en doodslag aan de orde 
van den dag doen zijn. Wel is waar verstaan ook deze stammen de kunst 
om lijnwaad te maken, maar het is een buitengemeen grof soort en slechts 
bij uitzondering ziet men eens een stuk van wat fijner kwaliteit. 
Dit gebrek aan kunst en nijverheid heeft armoede ten gevolge. In- 
tusschen lijden daarenboven vele deelen van het land aan gebrek aan be- 
sproeiing en ’t moge ook al een voldoende hoeveelheid doera leveren om 
de bevolking te voeden, het is er verre van daan , dat er zulk een 
verscheidenheid van voortbrengselen heerschen zou als b.v. in Bornoe. 
Wat het dierenrijk aangaat zijn de paarden weinig in getal en daarbij 
van een niet zeer deugdelijk ras. Rundvee, schapen en geiten komen in 
menigte voor en de kameel is hier beter geacclimatiseerd dan in Bornoe. 
De markt van Abeschr is op lang na zoo druk niet als de dage- 
lijksche namiddagmarkt te Koeka en de weekmarkt, die op laatstgemelde 
marktplaats gehouden wordt, is twintig- en dertigmaal zoo belangrijk. 
Als artikelen van den buitenlandschen handel noemen we slaven, ivoor 
en struisvederen, doch ook in deze artikelen gaat er slechts weinig om. 
Die handel is in handen der Modjabra’ s en Djellabu-s. De eerstgenoemden 
drijven handel, over Djalo , op Egypte ; de laatsten op Darfoer. 
Dank zij den tegenwoordigen vorst, behoort het in Wadaï tot de hooge 
uitzonderingen, dat iemand zijn schulden niet betaalt of een ander door 
bedriegerijen het zijne ontneemt of onthoudt. Want zachtzinnig is de re- 
geering van Scheik Ali juist niet ; integendeel hij handelt met een onver- 
biddelijke strengheid. Op de meeste vergrijpen staat de doodstraf, omdat, 
zooals hij aan Nachtigal mededeelde, lichtere straffen geen uitwerking heb- 
ben. Diefstal, echtbreuk, lafheid tegenover den vijand worden met den 
dood gestraft of wel met het verlies van ooren, neus of andere ledematen. 
Eerst sedert de laatste jaren mogen de Arabieren te Abeschr handel drij- 
ven. 
Ten Z. van Bahar-es-Salamat, de grens van het eigenlijke Wadaï, ligt 
Runga of Dar-Runga, dat tegenwoordig beschouwd kan worden als een 
integreerend deel van het rijk. Wel regeert in Runga nog een inheemsche 
