415 
als koffie, suiker, katoen, enz. Het geheele jaar door heeft men vruchten, 
daar sommigen in den zomer, anderen in den winter rijp zijn. Zeer goede tabak 
wordt in aanzienlijke hoeveelheden verbouwd en vormt, met granen en 
runderen , een artikel van uit voer. Maïs wordt jaarlijks in ongehoorde 
massa’s geoogst ; het grootste deel daarvan wordt binnenslands verbruikt , 
zoowel door blanken als door inboorlingen. De laatsten gebruiken, zoolang 
ze zich onder de blanken gevestigd hebben, nagenoeg geen ander voedsel. 
In hun kralen, waar zij zich deze lekkernij ontzeggen moeten, voeden zij 
zich met kafferkoorn, een gewas , dat veel overeenkomst heeft met onze 
boekweit, maar driemaal zoo hoog wordt. 
Alle groentensoorten, die in meer gematigde streken voorkomen, gedijen 
hier voortreffelijk. Op verscheiden plaatsen groeien katoen, hennep, vlas en 
rijst in het wild en in het district Bustenburg komt zoowel de wilde kof- 
fieboon) als de wilde wijngaard voor. Een soort van wilde hennep , bij de 
inboorlingen onder den naam van »dagga” bekend , groeit overal langs de 
rivieren. Deze wordt gesneden en gedroogd en dan door hen met het 
grootste genoegen gerookt. 
Het dagga- rooken geschiedt op de volgende wijze. In een grooten, fraai 
gevormden koehoorn is ongeveer in het midden een eigengemaakte houten- 
of steenen pijp gestoken en wanneer deze nu met dagga en de koehoorn 
tot boven de opening van den pijpensteel met water is gevuld, wordt de 
dagga aangestoken^ en de rook daarvan, in lange teugen, door het water 
heen opgetrokken. 
Hoe zij, die aan deze gewoonte verslaafd zijn, daarin genot kunnen vin- 
den, is inderdaad onbegrijpelijk. De rook van de dagga toch is zoo scherp 
en onwelriekend, dat hij een blanke dadelijk op de vlucht jaagt en den 
rooker dan ook na weinige trekken zoo benauwd maakt, dat zijn aange- 
zicht er krampachtig van vertrekt en hij zelf zeer spoedig in een toestand 
van bijna volkomen verdooving geraakt. 1 . 
Aan delfstoffen is het land zeer rijk. Ja, het is twijfelachtig of er een 
land is, dat zulk een rijkdom van allerhande metalen aan kan wijzen. Het 
bezit een overvloed van ijzer, tin, lood, koper, porseleinaarde, oker, aluin, 
marmer, salpeter en edelgesteenten. Steenkolen komen in bijna alle stre- 
ken voor en liggen gewoonlijk zeer dicht aan de oppervlakte. ' 2 . 
De diamantvelden van het Zuid-Afrikaansch-plateau verdienen een afzon- 
derlijke vermelding. De eerste diamant werd in Maart 1867 bij Hopetown , 
aan de Oranje-rivier, gevonden. Spoedig daarop ontdekte men uitgestrekte 
diamantvelden, aan weerszijden van de Vaal -rivier, bij Klip Drift, Pniel 
en Hebron , verder bij Dutoits-pan en F auresmith, in den Oranje- Vrijstaat 
en eindelijk bij Cobsberg in de Kaapkolonie. 
De rijkste velden liggen echter aan de Vaal, in het Griqua-land, dat aan 
den Oranje- Vrijstaat behoorde. Maar nauwelijks waren er eenige diamanten 
gevonden, of de hebzuchtige Engelschen herinnerden zich plotseling, dat 
indertijd een inlandsch hoofd dit gebied aan hen had afgestaan. In Octo- 
ber 1871 stelden zij zich dan ook in het bezit er van, in weerwil van het 
protest der Hollandsche boeren. Ze waren ook listig genoeg om het voor- 
1 Theod. M. Tromp. De stam der Ama-Zoeloe. Leiden. 1879. Bladz» 58, 59. 
2. Jeppe. Die Transvaalsche oder Stidafrikauisclie Republik. Gotha. 1868. 8o. 8. 2 4. 
