435 
hersteld. Zijn verstand was zeer ontwikkeld, zoodat hij niet enkel het 
Christendom aannam, maar het ook vrij wel begreep en er naar handelde. 
Hij leerde vlug lezen en was in het algemeen zijn volk vooruit. Geen 
wonder, dat er soms botsing ontstond tusschen vorst en volk, vooral toen 
er vele jaren van droogte volgden en de koning de regenmakers hun 
gewone kunstenarijen niet wilde laten verrichten en toen hij zijn vrouwen, 
op één enkele na, naar hare ouders terugzond. Toen werd het volk toornig 
en een en ander op rekening van het Christendom schrijvende, verkoos het 
de godsdienstoefeningen niet langer bij te wonen. Veel moeite kostte het dan 
dikwijls Setschele, om ook niet in deze zaak zijn wil tot wet te maken. 
»Meent gij dan,” vroeg hij Livingstone, »dat gij deze lui alleen door toe- 
spraak zult bekeeren ? Ik kan hen slechts daardoor tot iets brengen, als 
ik hen door slaan dwing. Zoo gij het toestaat, roep ik mijn aanzienlijkste 
lieden te zamen en wij zullen ze door onze iitupa , d. i. een zweep, ge- 
sneden uit de huid van een rivierpaard, spoediger geloovig maken. Als in 
vroeger dagen een stamhoofd pleizier in jagen had, schaften zich al zijn 
onderdanen honden aan en legden zich evenzeer met ijver op de jacht toe. 
Was hij een vriend van dans of muziek, zoo vonden allen smaak in dit 
tijdverdrijf. Lustte het stamhoofd gaarne bier, allen amuseerden zich met 
drinken. Maar in dit geval is het heel anders. »Ik bemin het woord 
Gods, maar geen mijner broeders wil zich bij mij voegen.” Toch ging hij 
nimmer tot dwang over, wat voor hem een daad van groote zelfverloochening 
mocht heeten en hij betoonde zich, in alle omstandigheden, een rechtschapen 
en oprecht menscli. 
Langzamerhand leerde ook het volk inzien van hoeveel belang het ver- 
blijf van dezen zendeling voor hen was, niet enkel door den zedelijken in- 
vloed op den vorst uitgeoefend, maar ook door de oprichting van scholen, 
door de diensten als timmerman, tuinier of smid bewezen, door de hulp 
als geneesheer verleend, door de ondersteuning in nood en gebrek, door 
vriendelijke toespraken, zoowel van hem zelven als van zijn even werkzame 
vrouw. En na verloop van eenigen tijd had hij de voldoening te ontdekken 
dat zijn werkzaamheid onder hen inderdaad rijke vruchten afwierp/’ 1 
Het verst naar het noord-westen leeft een volk, dat bij ons bekend is 
onder den naam van Damara, doch zich zelf O-va-herero noemt. Men 
moet dezen stam wel onderscheiden van de Berg-Damara , waaromtrent 
vertrouwbare berichten ontbreken, doch die oorspronkelijk met de O-va- 
herero niets gemeen hadden, ofschoon het waarschijnlijk is, dat later her- 
haaldelijk vermenging van beide stammen heeft plaats gehad. 
Zeker is er geen stam, die minder geboortetrots bezit dan de Damara, 
daar zij naar hun zeggen afstammen van een baviaan, die met een inland- 
sche vrouw huwde. Maar des te grooter is hun trots op rijkdommen, ja, 
men kan hen zelfs in twee klassen verdeelen : de gegoeden en de onver- 
1. Dr. C. M. Kan. Ontdekkingsreizen van den nieuweren lijd. Afrika. Bldz. 227 en 228. 
