446 
waar zijn jeugdige reisgenoot Edward Pocock bezweek. Hier bad men de 
waterscheiding van den Nijl bereikt. 
Te Ituru, een provincie van Urimi, werd de legerplaats door de in- 
boorlingen overvallen. Wel werd de aanval afgeslagen, doch niet dan ten 
koste van het leven van 21 van Stanley’s volgelingen. En toch hadden 
ziekten zijn eskorte reeds zoozeer gedund, dat toen men te Mgongo Tembo , 
in Iramba aankwam, nog geen volle 200 man over waren van de 300 , 
waarmede de tocht begonnen was. 
Op den lsten Maart 1875 bereikte Stanley het Victoria-Nijanza, welks 
vorm hij, door een tocht op het meer, die 53 dagen duurde, met grootere 
juistheid bepaalde, dan tot dusver ooit geschied was. Tevens ontdekte hij 
den Alexandra-Nijl , misschien de zuidelijkste bronnen van den Mijl. Vol- 
gens opgaven van inlanders, die hij voor betrouwbaar hield, ontspringt deze 
rivier in een nog onbekende wildernis en stroomt door een meer, waaraan 
hij den naam gaf van het Alexandra-meer en dat in oppervlakte overeen 
zou komen met het halve Albert-Nijanza. 
Ma in Juni en Juli 1876 het Tanganjika-meer bevaren te hebben, vervolgde 
Stanley zijn tocht in westelijke richting. Van dat deel van zijn tocht, waarop 
hij den loop van den Congo ontdekte, geeft hij zelf het volgende verslag. 
Hij zond het aan den New- York Herald, uit Emboma, aan den Congo, den 
10en Aug. 1877. 
»Den 8sten dezer maand kwam ik van Zanzibar hier aan met 115 man, 
in een vreeselijken toestand. Wij verlieten Nijangwe in Manijhna den 
5en November 1876 en reisden over land door Ureggu. Niet in staat om 
ons een weg te banen door de dichte bosschen, staken wij de Lualaba over 
en vervolgden onzen tocht langs den linkeroever, door noord-oostelijk 
Ukussa. De inboorlingen trachten onzen doortocht te verhinderen. Dag 
noch nacht lieten zij ons met rust en velen onzer mannen werden door 
hun vergiftigde pijlen gewond of gedood. Onze worsteling in die landen 
der kanibalen werd bijna wanhopig. Te vergeefs deden wij ons best deze 
wilden door geschenken tot zachtheid te stemmen. Zij werden gewei- 
gerd en onze lankmoedigheid hielden zij voor lafhartigheid» Om onzen 
toestand nog droeviger te maken, weigerde het escorte van 140 man, dat 
ik te Nijangwe in dienst genomen had, verder mede te gaan. Tezelfder 
tijd deden de inboorlingen een algemeenen aanval om ons geheel te ver- 
nietigen. Wilden we het eenmaal ondernomen werk niet staken en terug- 
keeren, dan was er slechts één middel om uit onzen ongelukkigen toestand 
te geraken, dat was, dat we onze toevlucht namen tot de kano’s. 
Hoewel we op het water een bepaald voordeel hadden boven de wilden, 
was toch iedere dag een herhaling van den vorigen. Het bleef een wan- 
hopig vechten, terwijl wij uit alle macht de rivier afroeiden, tot wij te 
midden van die aanhoudende worstelingen stuitten op een reeks van groote 
watervallen, vijf in getal, niet ver van elkander, ten noorden en ten zui- 
den van den evenaar. Om hier voorbij te komen moesten wij ons , over 
een afstand van dertien mijlen, een weg banen door een dicht bosch en 
onze achttien kano’s, benevens de boot, over land voortslepen, waarbij wij 
telkens de bijl met het geweer moesten verwisselen. 
Nadat we deze watervallen voorbij getrokken waren, hadden wij een 
