447 
geruimen tijd noodig om op ons verhaal te komen van de doorgestane 
vermoeienissen. 
Op 2° N. B. verandert de Groote Lualaba zijn nagenoeg zuiver noor- 
delijke richting in een noord-westelijke. Vervolgens stroomt hij westwaarts 
en dan zuid-westwaarts als een machtige stroom, van twee tot tien mijlen 
breedte en vol eilanden. 
Om den afmattenden strijd met zoovele stammen van woeste menschen- 
eters te vermijden, moesten wij tusschen de eilanden door pagaaien, tot 
wij, gedreven door den hevigen honger, nadat we drie dagen zonder eenig 
voedsel hadden doorgebracht, besloten ons aan ons noodlot over te geven 
en op den linkeroever te landen. Gelukkig ontmoetten we hier een stam, 
die begrip had van den handel. Zij hadden vier geweren van de westkust 
gekregen en noemden den stroom Ikoetoe Ya Congo. Wij sloten vriend- 
schap, kochten een goeden voorraad levensmiddelen en trachten nu onzen 
weg langs den linkeroever te vervolgen. Drie dagen daarna kwamen wij 
bij een machtigen stam, gewapend met geweren, die, zoodra zij ons in het 
gezicht kregen, vier en vijftig groote kano’s bemanden en ons aanvielen. 
Eerst nadat drie mijner mannen gedood waren, hield ik op met roepen , 
dat wij vrienden waren en hun laken aan te bieden. Over een lengte van 
vijftig mijlen hadden wij hier den wanhopigsten strijd op deze vreeseljjke 
rivier te voeren. Het was op één na het laatste van de twee en dertig 
gevechten op de Lualaba, welke rivier, na een dozijn malen van naam ge- 
wisseld te hebben, naarmate wij den Atlantischen Oceaan naderden , de 
namen kreeg van Kwongo of Zaïre. Waar de rivier door de groote vlakte 
stroomt, die zich uitstrekt tusschen 26° en 17° O. L., heeft zij een onaf- 
gebroken loop van over de veertien honderd mijlen , met prachtige bijri- 
vieren, die vooral uit het zuiden komen. Van daar, door den breeden 
bergrug, die deze groote vlakte van den Atlantischen Oceaan scheidt, heên 
brekende, stroomt zij, met ongeveer dertig watervallen en wilde stroom- 
versnellingen, naar den Atlantischen Oceaan. 
Onze verliezen zijn zeer gevoelig geweest en mijn smart is nog versch 
over den dood van mijn laatsten blanken makker, den braven en kloeken 
jongen Engelschman, Francis Pocock, die den 3en Juni jl. in de waterval- 
len van Massassa omkwam. Dienzelfden dag werd ik met zeven man bij- 
kans meegesleept in de draaikolken van de Moiva-vailen en zes weken 
later werd de Lady Alice met ons allen voortgesleurd door de geweldige 
watervallen van Mbelo. Slechts door een wonder werden wij gered. 
Mijn trouwe, jonge metgezel Kaloeloe is ook onder de dooden. Van 
Boma voer ik de expeditie per stoomboot naar Kabinda en van daar naar 
San Paolo de Loanda.” '. 
Aan den mond van den Congo heeft de »Rotterdamsche Afrikaansche 
Handelsvereeniging” eenige factorijen, waarvan Banana de voornaamste is. 
Deze nederzetting ligt op een zandbank, die zich in den mond van den 
Congo uitstrekt en een kleine kreek vormt, die een veilige, natuurlijke 
haven daarstelt Stroomopwaarts ligt Boma of Emboma, eveneens een 
Nederlandsche nederzetting. Tot hiertoe is de Congo bevaarbaar voor 
stoomschepen. 
1, Dr. G. J. Dozy. Stanley in Afrika. Deventer. 1 878. 
