LITERATL’BA de trs komakos. 
<91 
ctisj qui quidem nunc non exstant^ hoc loco taceam, hujus rei docuraenta 
et ab^MSonio, qui ce/iionem nwph'alew condidlt, eta Claudiano peti pos- 
sunt, qui idem carmen nuptiale composuit, a Fescenninis non admodum 
diversum. Verum valde ainbigua sane est vocis Fesccnninorum origina- 
tio, quos versus plerique a Fescennia sive Fescennio, Campaniae oppido, 
dictos esse statuunt. Sunt praeterea, qui eos appellatos velint a fascini 
vocabulo, cuiita ut fascinandi \erho inde derivato prorsus eandem pro- 
bri sive convicii et conviciandi vim subjiciunt atque Graecis vocibus 
affinibus €d(TKavog et ^aaicaiveiv. 
Ac si qui tunc fuere, qui adpopulum diccndo vdlerent, nemo tamen via 
et ratione progresses est, neque adhuc quidquam litteris mandavit. Nam- 
que solertia copiose, magnifice, ornate politeque dlcendi non insita est 
cuiquam et innata, sed studio doctrinae, disciplina, meditatione et judiclo 
comparator. Praeterea illos, quos paucis annis post reges exactos Romae 
aliquid dicendo potuisse Cicero (24) scripsit, vetustas, ut alios fortasse 
multos, oblivione obruit fere omnes, praeter unum iW. Cornelium Cethe- 
gum, quern eloquentem et suaviloquentem fuisse atque oratorem esse 
habitum, non solum Q. Ennius (25) memoriae prodidit, sed etiam ipse Ci-- 
cero (26) diserte affirmat, illos ipsos recte et merito did posse oratores, 
omnino negans. Oratio autemilla, quam Livius (27) protulit a Jh'enenio 
Agrippa habitam, verane ac proba sit, an ficta et commenticia, nuper de- 
miim idque jure dubitari coeptum est. 
Etenim artis scriptoriae usum monimentorum pubUcorum finibus pri- 
sci Romani terminabant, quibus foedera, ritus sacrorum, jura puhlica 
consignabant, primum tabulis ligneis atque aeneis, turn Ubris lintels usi. 
Ac leges quidem regias, quas Numae Pompilio ac Tullo Hostilio regibus 
praecipue assignabant, item Servii Tullii tabulas censorias C. Papirius, 
Tarquinii Superbi aequalis, in unum corpus, quodjws civile vocant Pa- 
pirianum, collegisse dicitur, decemvirales autem duodecim tabulis com- 
prehensas atque in Capitolio in publicum propositas, cum aliis publicis 
privatisque monimer.tls incendium Gallicum delevit. Ceterum ab initio 
haudqua(piam omnes cives pari in republica auctoritate, nec eodem jure 
fuisse comperimus; sed erant in Urbe duo genera horainum, unum 
plebejum, hoc est, eorum, qui sine jure honorum et suffragiorum erant, 
alterum patriciuni, qui tanquam germana indigenarura propago reipu- 
blicae, et sacrorum administrationem habuere, et exactis reglbus soli 
dominati sunt. 
Sed ut eo revocetnr, unde hue declinavit oratio, inter antiquissima 
monimenta litteris consignata etiam ilia referenda sunt, quae ad rerum 
gestarum historiam pertinent. Historla denique antiquissirais temporibus 
(24) Cicero Brut. capp. 14. 15. 16. 
(25) Ennius apud Ciceron. Brut. cap. 15. 
(26) Cicero Brut. cap. 15. 
(27) Livias lib. n. 0 «p. 32. 
