( 39 ) 
gas is dus vrij onzeker. Het bolJetje is uit Jenaglas vervaardigd, 
en wordt op 2,5 atmosfeer overdruk geperst. De inhoud van de 
capillair wordt met kwik en het volume van het geheele bolletje met 
water bepaald, verder wordt de volume-verandering onder druk bepaald. 
De thennometerbol en -steel staan met de ruimte, waar de instel- 
ling op constant volume wordt verricht : het volumenometerdeel, in 
verband 1 2 ) door een stalen capillair, d : van de soort, die sedert jaren 
bij de proeven te Leiden gebruikt en door de firma P. J. Kipp & Zn., 
J. W. Giltay opvolger, geleverd worden (zie ook Zittingsverslag 
Dec. 1894, pag. 168 : capillaire verbinding van pompreservoir en 
persbuis 3 ) ). De capillair wordt door inbranden met olie uitwendig 
tegen roesten beschermd. De diameter van de capillair is nagenoeg 
0,8 mm., de lengte ongeveer 180 cm., de inhoud dus bijna 1 cm 3 . 
Wanneer de temperatuur er van zorgvuldig wordt bepaald, kan dit 
schadelijk volume worden toegelaten. De aansluiting van de stalen 
capillair aan de glazen capillair eenerzijds, aan het volumenometerdeel 
anderzijds, wordt verkregen door aan de stalen capillair bevestigde sta- 
len dopjes, c en e, in welke de glazen capillair en de volumenometerbuis 
worden vastgekit. Over de voorzorgen waarmede de dopjes aan de 
capillair bevestigd worden en de capillair en de volumenometerbuis 
in deze dopjes worden vastgehecht, wordt nader gehandeld in § 3. 
Op het benedenvlak van de kern van het stalen dopje, dat de 
volumenometerbuis van boven afsluit en met de capillair verbindt, ver- 
heft zich in het midden een fijn, uit het stuk zelf gedraaid kegeltje, ƒ, 
dat dus zorgvuldig bewerkt kan zijn en zich juist midden in de buis 
kan bevinden. Men stelt op constant volume in, door den top van 
den meniscus van het kwik in het volumenometerdeel met deze spits 
in aanraking te brengen. Daar de benedenzijde van de kern de 
volumenometerbuis, g , volkomen vlak afsluit 3 ), kan het volume van 
het volumenometerdeel boven den kwikmeniscus nauwkeurig berekend 
worden. De volumenometerbuis is uit een volkomen cylindrische buis 
vervaardigd en wordt nauwkeurig gecalibreerd. De wijdte bedraagt 
9 mm. Bij de keuze van deze afmeting is er op gerekend, dat door 
het meten van den pijl van den kwikmeniscus de correctie voor de 
capillaire depressie wordt aangebracht, welke correctie echter eene 
toevallige fout overlaat, die des te geringer is, naarmate de diameter 
van de buis grooter genomen wordt. Bij de gekozen afmeting komt 
*) Chappuis, Mém. d. Bur. Intern. T. VI p. 28. 
Wiebe u. Böttcher, Zeitschr. f. Instr. 1S90 p. 17 u. 19. 
2 ) Eene teekening daarvan vindt men bij Mathias l.c. p. 389 fig. 5. 
3 ) Pernet volgens Chappuis, Mém. Bur. Intern. VI p. 31. 
