( 112 ) 
inductie-slagen, tetanisatie enz.) zorgde. Het registreeren levert, wan- 
neer men maar van lange en zeer lichte hefboompjes gebruik maakt, 
weinig moeielijkheden op. Men verkrijgt gemakkelijk, zelfs bij de 
kleine Rana temporaria, van de geïsoleerde holle aderen uitslagen 
der schrijvende punt van 10 en meer millimeters hoogte, voldoende 
dus om zeer nauwkeurige graphische tijdsbepalingen te verrichten. De 
manometrische methode, door spr. vroeger op den bulbus arteriosus van 
het kikvorschhart en later door R. Tigerstedt op den sinus venosus 
toegepast, heeft hij, wegens hare geringere gevoeligheid en de veel 
grootere technische bezwaren niet aangewend. Hetgeen volgens die 
methode in het grondig onderzoek van den sinus door Tigerstedt 
kon geconstateerd worden, schijnt te bewijzen dat de sinus venosus 
zich in hoofdzaak spontaan en tegenover prikkels gedraagd als de 
venae cavae. 
De uitkomsten, door spr. verkregen, zijn in hoofdzaak de volgende. 
Elk der groote hartsaderen pleegt zich, meestal reeds terstond na 
afknippen van sinus resp. atria, regelmatig periodiek samen te trekken. 
Die bewegingen kunnen ook aan de geïsoleerde aderen of aan stukjes 
ervan vele uren tot eenige dagen lang met de grootste regelmatigheid 
aanhouden. De frequentie, na het afknippen dikwijls — toch lang 
niet altijd — gering, wordt in den regel, zoo zij dit niet reeds 
dadelijk is, zeer groot : gelijk aan of grooter dan die van het hart 
vóór de preparatie (tot 70 en 80 in de minuut bij 20 — 25° C., 
bij nog hoogere temperaturen zelfs tot 120 en meer). 
De physiologische eigenschappen van het spierweefsel komen in 
beginsel met die der andere spieren van het hart overeen. De vorm 
der contractie is die van een enkelvoudige systole ; de duur is korter 
dan die der systole van atrium en kamer, (het stadium van latente 
energie in de norm, bij matige belasting en 15 — 25° C., meestal om- 
streeks 0.1", ook minder, dat der stijgende energie 0 1—0.2", dat 
der dalende niet meer). 
Elke contractie is maximaal. Klimmen der contractiegrootte met 
klimmende sterkte van den electrischen prikkel, bij afstervende of 
beleedigde preparaten soms waar te nemen, berust ongetwijfeld op 
uitbreiding van den directen prikkel op een grooter aantal van 
spiercellen bij opgeheven of verminderd physiologisch geleidingsver- 
mogen. Er bestaat een refractair stadium, dat bij niet zeer sterke 
prikkels tot in de pauze, nooit korter dan de systole (stijgende 
energie) duurt. Het geleidingsvermogen is in de norm vrij groot, 
wegens de geringe lengte der beschikbare preparaten echter niet 
nauwkeurig te meten ; in latere perioden van het afsterven daalt het 
tot eenige millimeters en minder in de secunde. Men ziet dan soms 
