( 115 ) 
voorstelling de contractiegolf dan eens van de eene, dan eens van 
een andere, en daarbij dan eens van een dichter, dan eens we- 
derom van een verder af van de atria gelegen plaats zal kunnen 
uitgaan, ligt geen gevaar voor den bloedstroom. Bij de zeer groote 
snelheid waarmede de prikkel zich onder normale voorwaarden door 
alle aderen voortplant, zullen ze zich steeds op alle plaatsen zoo 
goed als gelijktijdig samentrekken. Het bloed zal ook bij een anti- 
peristaltisch verloop der contractie in een ader geen tijd hebben, om 
merkbaar achteruit te worden gedreven, te minder als de slapheid 
der wanden in alle venae zeer groot is. 
Uit de voorstelling van spreker volgt verder, dat wijzigingen in de 
frequentie der primaire, van de automatische spiercellen uitgaande 
motorische impulsen (en daarmede indirect van de hartsfrequentie 
in ’t algemeen) moeten kunnen ontstaan op tweederlei wijze : 
1°. door wijzigingen in de snelheid waarmede en de hoogte waar- 
toe de automatische prikkels zich in de spiercellen der aderen ont- 
wikkelen. 
2°. door wijzigingen van de snelheid, waarmede en de hoogte 
waartoe prikkelbaarheid en geleidingsvermogen na iedere systole 
in de automatisch werkzame cellen terugkeeren. 
Beide soorten van wijzigingen schijnen in den regel gelijktijdig in 
dezelfde richting, positief of negatief, plaats te hebben, maar zijn 
toch binnen zekere grenzen onafhankelijk van elkander, evenals ook 
contractiliteit en geleidingsvermogen. Prikkelbaarheid en geleidings- 
vermogen aan de ostia venosa kunnen b.v. onder omstandigheden 
reeds lang genoegzaam hersteld zijn, om bij kunstmatige prikkeling 
een normalen contractiegolf te doen uitgaan, maar aan zich zelve 
overgelaten blijft alles in rust. Hier ontbraken dus de automatische 
prikkels of waren ze althans niet krachtig genoeg. 
Veranderingen in de polsfrequentie der ostia venosa (chronotrope 
effecten volgens de door spr. kortheidshalve voorgestelde terminologie, 
zie onderz. physiol. labor. Utrecht, IV, 1. 1896 blz. 91) kunnen 
zoowel door zenuwinvloed (vagus, sympathicus) worden voortgebracht, 
als ook door directe inwerking van electrische prikkels, warmte, 
chemische en mechanische agentia, en door de contractie zelve. Men 
kan ook na sterke intoxicatie met atropine of curare bij vol- 
komen geïsoleerde venae cavae of venae pulmonales door een enke- 
len inductieslag belangrijke versnellingen of vertragingen of combi- 
naties en alterneeren van positief en negatief chronotrope effecten 
verkrijgen. Soms wordt een dergelijk effect alleen dan waargeno- 
men wanneer er door den prikkel een extrasystole werd uitge- 
lokt, in andere gevallen (vooral bij sterke priikkeling) ook dan 
