( 110 ) 
wanneer de kunstmatige prikkel in het refractaire stadium der 
vena viel. 
Op dezelfde wijze kunnen ook voorbijgaande veranderingen in de 
kracht en de grootte der contractie ( inotrope effecten 1. c.) der venae 
worden voortgebracht. Spr. heeft tot dusverre echter na eleetrische 
prikkeling alleen negatief inotrope met zekerheid bij de venae kun- 
nen constateeren. Dromotrope effecten, d. z. wijzigingen van het 
geleidend vermogen, heeft spr. tot dusverre tengevolge van directe 
electrische of van zenuwprikkeling, onafhankelijk van een daardoor 
opgewekte systole , niet mot zekerheid bij de hartsaderen kunnen con- 
stateeren. De systole heeft evenals in de andere hartafdeelingen 
steeds een negatief dromotrope uitwerking, die soms door een posi- 
tief dromotrope schijnt te kunnen worden gevolgd. 
De polsfrequentie der distaalwaarts van de automatisch kloppende 
venae gelegen afdeelingen van het hart (sinus, atrium, ventrikel, 
bulbus arteriosus) is in de norm in ’t algemeen dezelfde als die der 
venae, aangezien na iedere hartsrevolutie prikkelbaarheid en gelei- 
dingsvermogen op alle plaatsen spoedig genoeg terugkeeren. Onder 
abnorme omstandigheden (vagusprikkeling , afsterven, locale beleedi- 
gingen) kan echter de geleiding tusschen ostia venosa en het distale 
einde van het hart verbroken of bemoeilijkt zijn (negatief dromotroop 
effect). Yooral aan de grenzen tusschen venae (resp. sinus) en atria, 
tusschen atria en kamer en tusschen kamer en bulbus arteriosus, 
waar het geleidingsvermogen reeds in de norm minder groot is en 
zich ook langzamer na de systole herstelt, kan het gemakkelijk tot 
een verbreken der geleiding komen. Hierop heeft Gaskell reeds 
met bijzonderen nadruk gewezen en daarin terecht een der oorzaken 
van den stilstand der kamer bij vagusprikkeling gezocht. Yolgensspr. 
ligt hierin tevens de verklaring van het interessante, door C. Ludwig 
met Baxt gevonden feit, dat bij gelijktijdige vagus- en acclerator- 
prikkeling steeds de volle vagus werking aanvankelijk voor den dag 
komt, na het ophouden der prikkeling echter die van den acclerator. 
Spr. stelt zich voor, dat de acclerator de automatische spieren aan de 
ostia venosa sneller doet kloppen, de vagusvezelen echter de geleiding 
tusschen die ostia ergens, b.v. aan de grens van atria en kamers of 
van sinus en atria blokkeeren. Aangezien volgens Ludwig de positief 
chronotrope werking der accleratorvezelen zich langzamer ontwik- 
kelt dan de stremmende werking van den vagus, en na ophouden 
der prikkeling langer dan de laatste aanhoudt, zoude bij voorbij- 
gaande, gelijktijdige prikkeling van vagus en acclerator het door 
Ludwig en Baxt ontdekte verschijnsel moeten plaatsgrijpen. Is 
deze interpretatie juist, dan zal echter de duur van elk der perioden, 
