( 141 ) 
met een stomp instrument verlenging van de twee ëerstvolgende 
hartsperioden. Andere, als bewijzen voor reflexen van hart op hart, 
speciaal als bewijzen voor intracardiale reflexen aangevoerde phy- 
siologische waarnemingen (Kürschnp;r, Budge, Pagliani, Kaiser 
e. a.) zijn gebleken öf onjuist öf althans verkeerd geïnterpreteerd te 
zijn. Uit anatomische onderzoekingen is wel het bestaan van cen- 
tripetale zenuwen in kamer en voorkamer met zekerheid gebleken, 
maar niets omtrent hun verband met centrifugaal op het hart wer- 
kende zenuwen. De pathologische en klinische waarnemingen zijn 
te ingewikkeld en voor te veel verschillende uitlegging vatbaar, dan 
dat zij afdoende bewijzen zouden kunnen leveren. Waar men bij 
den mensch het blootliggend hart heeft kunnen prikkelen (Harvey, 
von Ziemssen e. a.), bleek het volkomen ongevoelig te zijn en wer- 
den ook reflexen op het hart zelf of op andere organen niet waar- 
genomen. Bij gelegenheid mijner nieuwere onderzoekingen omtrent 
de bewegingen van het hart heb ik dikwijls terloops proeven omtrent 
sensibiliteit en reflexprikkelbaarheid van bet kikvorschhart genomen, 
maar noch bij electrische, noch bij chemische, mechanische of ther- 
mische prikkeling der kamer verschijnselen kunnen constateeren, 
die met volkomen zekerheid als reflexen moesten worden opge- 
vat. Er mocht intusschen aan dit negatief resultaat tegenover de 
boven vermelde positieve opgaven van Goltz, Wooldridge en 
Zwaardemakee weinig waarde gehecht worden, te minder daar het 
aantal mijner proeven, hoewel niet klein, toch niet zoo groot was, 
als wenschelijk scheen met het oog op de complicatie der voorwaar- 
den, waarvan het kunstmatig voortbrengen van duidelijke reflexen 
op de ingewanden feitelijk afhangt. De Heer J. J. L. Muskens nu 
heeft een uitgebreid onderzoek omtrent het al of niet voorkomen 
van reflexen van het hart, speciaal van de hartekamer, op het hart, 
ingesteld en daarbij belangwekkende positieve uitkomsten verkregen, 
die ik namens hem in het kort aan de Akademie wensch mede te 
deelen, terwijl de uitvoerige publicatie door den Heer Muskens in 
zijne dissertatie zal geschieden. 
De proeven werden genomen op Rana temporaria en esculenta, 
in zeer verschillende tijden van ’t jaar, meestal na uiterst zwakke 
vergiftiging met curare. Er werden slechts zulke proefdieren gebruikt, 
bij welke door kloppen op den buik (Goltz) een duidelijke reflecto- 
rische stremming van de hartsbeweging kon worden verkregen. De 
kansen, om reflexen van het hart uit op te wekken, bleken dan het 
grootst te zijn. Evenwel waren ook hieronder nog vele individu# 
die slechts negatieve uitkomsten opleverden. Bij verreweg de meeste 
van alle onderzochte kikvorschen konden geen hartreflexen van de 
kamer uit opgewekt worden. 
