( 154 ) 
wicht. Het bekende gezegde van Cuvier : „que toutes choses égales, 
les petits animaux ont le cerveau plus grand k proportion” is dus 
alleen juist voor kleine zoogdieren vergeleken met groote, die bij 
één zelfde natuurlijke orde behooren. Uitzonderingen ontbreken niet. 
5. Tijdens den groei van het individu neemt het relatieve her- 
senge wicht af, totdat het maximum van groei bereikt is. Deze 
'vermindering is geen gelijkmatige, daar de groei der hersenen 
vroeger voltooid is dan de toename van het lichaamsgewicht. 
Deze conclusiën, die — benevens de uitgebreide lijsten van gewichts- 
bepalingen waarop zij steunen — onlangs elders x ) het licht zagen, 
werden onverwachts op een enkel punt op treffende wijze bevestigd 
en tevens uitgebreid. Weinige dagen geleden had ik gelegenheid 
het hersengewicht van het vrouwelijke exemplaar van Hippopota- 
mus amphibius, dat gedurende 36 jaren in den tuin van het Kkl. 
Zoologisch Genootschap te Amsterdam leefde en 14 jongen ter wereld 
bracht, te onderzoeken. Het was dus zonder twijfel een volwassen 
dier. Ten gevolge van een buitengewone ontwikkeling van Echino- 
coccus-blazen in de lever met consecutieve storing in de voeding, die 
als middellijke doodsoorzaak te beschouwen is, was het dier zeer 
vermagerd, zoodat zijn lichaamsgewicht slechts 1755 kilo bedroeg. 
Het hersengewicht bereikte slechts het geringe cijfer van 582 gr. 
De verhouding van het hersengewicht tot het lichaamsgewicht is 
dus gelijk 1:3105. Deze verhouding zou nog ongunstiger zijn voor 
de hersenen, wanneer het dier in beteren voedingstoestand had ver- 
keerd * 2 ). Wat deze verhouding beteekent zal beter blijken uit de 
volgende overweging. 
Het relatieve hersengewicht van het Nijlpaard is het laagste, dat 
tot heden door weging werd vastgesteld. 
Er zijn wel opgaven van nog ongunstiger verhoudingen door 
vroegere onderzoekers (Eschricht, Scoresbt e. a.) voor Cetaceen 
medegedeeld. Yolgens hen bedraagt het relatieve hersengewicht van 
Megaptera boops V120007 van Balaenopteru muscalus Viéooo? van Balaena 
mysticetus zelfs V 22675 . Deze cijfers berusten echter slechts op 
schatting. Wel weten wij, dat bij de Balaenopteriden de hersenen 
zeker tot 7 kilo zwaar kunnen worden, terwijl het gewicht van 
een Balaenoptera Sibbaldii door gedeeltelijke weging op 74000 K. 
werd bepaald. Daaruit volgt, dat het relatieve hersengewicht der 
ï) Max Weber: Vorstudien fiber d. Hirngewicht d. Saugethiere in: Festschrift 
für Carl Gegenbaur III. Leipzig 1896. 
2 ) Een mannelijk exemplaar, dat ik vroeger onderzocht maar dat eveneens door 
langdurige ziekte zeer was vermagerd, woog 1775 K. 
