( 155 ) 
grootste Balaenopteriden ongeveer Vuooo tot V15000 bedraagt en dus 
belangrijk minder is dan bij Hippopotamus amphibius. Maar deze 
volgt dan ook onmiddellijk. 
Ik had toch gelegenheid de hersenen van een olifant te onder- 
zoeken, die 1642 K. wegende, in lichaamsgewicht niet belangrijk 
verschilde met den Hippopotamus. Anders het hersengewicht. Bij 
Hippopotamus 582 gr., was het bij den olifant 3370 gr. De ver- 
houding van gewicht van hersenen en lichaam is dus bij den eersten 
1 : 3105 bij den olifant 1 : 375. Hu zijn dit niet de maximale 
cijfers, die men bij olifanten aan treft. Bij een tweede exemplaar 
vond ik deze cijfers: lichaam 2047 K. hersenen 4660 gr. verhou- 
ding 1 : 439 ; en Crisp , die 1855 een reuzenexemplaar onderzoeken 
kon, geeft deze bedragen : lichaam 3048 K., hersenen 5430 gr., 
verhouding 1 : 560. Maar zelfs deze veel ongunstiger verhouding 
verschilt belangrijk van die van Hippopotamus. 
Bij het trekken van verdere conclusiën uit deze gegevens, moet 
men wel in het oog houden, dat het lichaam, zoo te zeggen verte- 
genwoordigd is in de hersenen. Daaruit volgt, dat de naar inhoud 
en oppervlak omvangrijkere machine van een grooter zoogdier een 
grootere hersenmassa hebben moet voor de automatisch -reflectorische 
processen, die bij een grooter lichaam quantitatief belangrijker zullen 
zijn, dan bij een kleiner zoogdier. De hoogere psychische processen 
zijn daarentegen van de massa van het lichaam slechts in zooverre 
afhankelijk, als de zintuigelijke waarnemingen naar binnen worden 
gereflecteerd en gedeeltelijk ook in zooverre als de spier- en ingewands- 
zenuwen het dier tot een voelend subject maken. Maar overigens zijn 
de psychische processen onafhankelijk van de massa van het lichaam. 
582 gr hersenmassa zijn dus voldoende voor de enorme machinerie 
van een Hippopotamus en voor zijn gering psychisch leven. De 
zeer veel meerdere hersenmassa van een ongeveer gelijk grooten 
olifant kan dus moeilijk noodig zijn voor de automatisch-refleo- 
torische processen. Zij vindt zeker voor een deel hare verklaring 
daarin, dat de olifant in bizondere mate een tastdier is en dat de 
groote hemispheren het centrale tastorgaan bevatten. Maar voor een 
ander deel zijn schors en merg der groote hemispheren die hersen- 
deelen, waarin in hoofdzaak de voorstelling en de associatie van 
verschillende voorstellingen plaats grijpt. In tegenstelling met deze 
hoogere hersendeelen, waarin overleg, geheugen en het vermogen 
zetelt de buitenwereld door haar zintuigelijk waarneembare attributen 
te leeren kennen, komt in de lagere hersendeelen (kleine hersenen 
en omgeving) slechts het eigen lichaam tot bewustzijn door weer- 
spiegeling der tijdelijke toestanden van het lichaam. 
