( 210 ) 
bloed. Het verschil bedroeg in 8 proeven van 1 — 7.5°/ 0 van het 
geheele bezinksel van het arterieele bloed. 
Een ander deel van het in den maatcylinder aanwezige oxalaat- 
bloed werd aangewend om het volumen der bloedlichaampjes nauw- 
keuriger te bepalen. Hiertoe maakten wij gebruik van een methode, 
waarvan het beginsel door Eykman werd aangegeven, ten behoeve 
van bloedonderzoekingen bij den mensch Ij, doch waarvan de uit- 
voering voor ons doel met voordeel kon gewijzigd worden * 2 ). 
Ook deze proeven leerden eenstemmig, dat het volumen der bloed- 
lichaampjes in jugularisbloed aanzienlijker was dan in carotisbloed. 
De verschillen bedroegen van 0.8°/ 0 — 6.9°/ 0 van het geheele be- 
zinksel van het arterieele bloed. Yalt alzoo niet te betwijfelen, dat 
inderdaad het gezamenlijk volumen der gevormde bestanddeelen in 
jugularisbloed grooter is dan in carotisbloed, dan zou men nog kun- 
nen denken aan de mogelijkheid, dat dit verschil zijn grond had 
niet in een merkbare zwelling van ieder der lichaampjes, maar in 
liet verschil in aantal. Doch Cohnstein en Zuntz 3 ) konden bij 
het groot aantal tellingen der bloedlichaampjes in het overeenkom- 
stige veneuse en arterieele bloed onder normale omstandigheden 
nooit een verschil constateeren. Het moet dus in ieder geval gering 
zijn. Dit verwondert ons eigenlijk niet wanneer wij bedenken, hoe 
zwak en weinig beteekenend de lymphstroom is tegenover den bloed- 
stroom. Men mag derhalve, ook al in verband met de aanzienlijke 
zwelling (± 25 %) waargenomen in het kunstmatig veneus ge- 
maakte bloed, aannemen, dat de bloedlichaampjes van het jugularis- 
bloed een grooter volumen bezitten dan die van het carotisbloed. 
Nu vindt men in sommige leerboeken over physiologie terloops 
vermeld, dat volgens mikroskopische metingen van Makassein de 
bloedlichaampjes van het veneuse bloed kleiner zouden zijn dan van 
het arterieele 4 ). 
Met het oog op deze tegenstrijdigheid besloot ik zelf een reeks 
van metingen te verrichten. 
1) Jaarverslag v. h. laborat. voor patliol. anatomie en bacteriologie te Weltevreden, 
over het jaar 1894. p. 122. 
2) Bijzonderheden daaromtrent en ook over de andere hier nog ter sprake komende 
punten zullen elders medegedeeld worden. 
3 ) Pflüger’s Archiv, B. 82. S. 308. 
4 ) Deze opgave is niet geheel juist. Manassein spreekt deze stelling wel uit voor 
het kunstmatig veneus en arterieel gemaakte bloed, maar voor de beide natuurlijke 
bloedsoorten uit hij slechts het vermoeden in een noot. Zie Manassein, Ueber die 
Dimensionen der rothen Blutkörperchen unter verschiedenen Einflüssen. S. 40. Berlin. 
Hirschwald 1872. 
