( 304 ) 
men nu, dat bij de proeven van Wüllner de vorming van vloeistof 
alleen aan den glaswand plaats heeft en dat een vloeistof als water 
in staat is vrij wat uit het gewone natronglas op te lossen, zoodat 
de werking tusschen glas en water zeker aanzienlijk is, dan moet 
de aanwezigheid van glas op de voorwaarden van evenwicht een 
merkbaren invloed hebben. Deze invloed behoeft zich nog niet te 
openbaren in een afhankelijkheid der dampdichtheid van de af- 
metingen van het vat. 
Bij de proeven van den Heer Smits en mij vervulde het glas een 
geheel ondergeschikte rol. In de eerste plaats was de geheele toestel 
van Jena-glas vervaardigd ; maar bovendien was van een verdichting 
aan den glaswand geen sprake. De temperatuur van den glaswand 
was overal 15 tot 20 graden hooger dan die van de vloeistofmassa, 
en het deel van den glaswand van het bolletje dat boven de vloeistof 
uitstak en ook de temperatuur 0° had, werd door schudding met 
een vloeistoflaag bedekt. 
Naar mijn meening is de spanning van den damp, waarbij Wüllner 
neerslag van vloeistof begon waar te nemen, een spanning kleiner 
dan de maximum-spanning. 
Ook wanneer Wüllner de ruimte van den ballon met overmaat 
van vloeistof kleiner maakte, steeg nog de spanning van den damp ; 
bij water van 134° kon op die wijze de spanning van 2325 tot 2338 
worden opgevoerd en dus vermeerderd worden met 1 / 2 oo van het 
oorspronkelijk bedrag. 
"W ülleer oordeelt dat dit niet toegeschreven kan worden aan de 
aanwezigheid van lucht of van een vluchtig bestanddeel. Immers dan 
zou dit gasvormig lichaam zijn spanning moeten wijzigen volgens de 
wet van Boyle en dan zouden — dit toont hij aan — de spannings- 
veranderingen veel grooter moeten geweest zijn dan de waargenomene. 
Hij berekent namelijk uit een tweetal metingen omtrent de spannings- 
vermeerdering bij volume-vermindering de spanning van het hypo- 
thetische gasvormig lichaam, en gaat dan na, welke spannings ver- 
meerdering dit bij voortgezette volume vermindering moet teweeg 
brengen. 
Hierbij gaat Wüllner uit van het denkbeeld, dat het vreemde 
gasvormige lichaam alleen zijn invloed kan doen gelden door zijn 
eigen spanning te voegen bij die van den damp. Maar onze proeven 
bewijzen dat die invloed veel verder reikt. Een hoeveelheid aniline- 
damp, waarvan de spanning zeker kleiner was dan 1 / 4 0 mM. kwik, 
verhinderde reeds de regelmatige condensatie van den damp, zooals 
ik heb medegedeeld. Zoodra behalve vloeistof en damp nog aanwezig 
is een vreemd gasvormig lichaam, dan heeft men niet meer te maken 
