( 419 ) 
Aardkunde. — De Heer Yerbeek doet eenige mededeelingen „Over 
de geologie van Bangka en Billitori 1 . 
Beide eilanden, die samen de helft van de grootte van Nederland 
beslaan, zijn opgebouwd uit dezelfde gesteenten. Men vindt er eene 
sedimentairformatie van waarschijnlijk paleozoïschen ouderdom , be- 
staande uit zandsteenen, kwartsieten, kleischiefers, kiezelschiefers en 
enkele andere gesteenten, die eene buitengewone dikte bereikt, en 
granieten die door deze lagen zijn gebroken, ze op het contact soms 
belangrijk hebben veranderd en ook gangvormig in de sedimenten 
optreden. Deze gesteenten worden tot eene hoogte van 30 en 40 
meter boven zee bedekt door horizontale lagen van los zand en klei, 
die grootendeels van kwartairen ouderdom zijn, ofschoon de onderste 
lagen der valleien, die het tinerts bevatten, wellicht nog plioceen 
kunnen wezen. Aan de mondingen der rivieren en aan de zeekust 
vindt men, als jongste alluviale of recente vormingen, klei, zand en 
koraalkalk, slechts weinig boven den hoogwaterstand der zee ver- 
heven. 
De granieten bevatten eene uiterst geringe hoeveelheid tinoxyd, 
en geven daardoor het bewijs, dat in de diepere gedeelten der aarde, 
waaruit de graniet in gesmolten toestand opsteeg, tinverbindingen 
aanwezig waren. De onderzoekingen over de wijze waarop dit tin- 
oxyd in de granieten bevat is, zijn nog niet afgesloten, maar het 
schijnt dat slechts een klein gedeelte er van als tinsteen is uitge- 
kristalliseerd, het grootste gedeelte chemisch gebonden voorkomt en 
wel plaatsvervangend voor kiezelzuur. 
De eigenlijke tinertsvorming is van lateren datum; het erts komt 
duidelijk gangvormig voor, samen met kwarts en ijzerverbindingen in 
dunne snoertjes op de voegvlakken der lagen, echter ook in aderen 
van den graniet ; en als impregnatie’s in graniet en zandsteenen, en 
dan altijd ook met kwarts en ijzerertsen. Een dezer impregnatie’s, 
die rijk aan tinerts was, trad op in graniet die geen tinerts bevatte, 
en geeft ten allerduidelijkste aan dat dit tinerts afgezet is na vast- 
wording van den graniet. 
De tinertsgangetjes zijn van geringe afmetingen en meestal arm 
aan tinerts. Het bovenste gedeelte dezer gangen, dat nu door ver- 
weering en afspoeling verdwenen is, moet echter veel dikker en 
rijker aan tinerts geweest zijn dan de nog voorhanden diepere ge- 
deelten, omdat zeer groote blokken kristallijn tinerts, tot 1000 kilo 
zwaarte, en kwartskristallen tot V 3 meter lengte in lossen toestand 
gevonden zijn. Onder de tinertsblokken komen duidelijke gangstuk- 
ken voor, door platte vlakken begrensd en soms symmetrisch opge- 
