( 420 ) 
bouwd, zoodat aan vroeger voorhandene dikkere ganggedeelten niet 
getwijfeld kan worden. Deze groote ertsstukken en kwartskristallen 
zijn waarschijnlijk door eene zeer langdurige verdamping van vloei- 
stoffen aan de oppervlakte gevormd. Doordat de meeste lagen zeer 
steil staan (70° — 90°) hebben de voegvlakken ook eene groote helling 
en konden de vloeistoffen of gasvormige verbindingen, die langs de 
voegvlakken naar boven kwamen, hun gehalte aan metaalverbindingen 
nabij de oppervlakte afzetten, de vloeistoffen door eenvoudige ver- 
damping, de dampen (tinchloride) door ontleding met waterdamp. 
Fluor schijnt op Bangka en Billiton geen belangrijke rol gespeeld 
te hebben, omdat de gesteenten in de onmiddellijke nabijheid zeer 
frisch, onverweerd zijn, en fluorhoudende mineralen, zooals topaas 
en turmalijn, betrekkelijk zeldzaam zijn. Yloeispaat wordt zelfs ge- 
heel gemist. 
Yan deze gangen en impregnatie’s is het tinerts afkomstig, dat 
men soms nog in de verweerde korst van het gesteente zelf, soms 
op den bodem van oude geulen der oppervlakte, kwartaire rivier- 
beddingen, aantreft. In het eerste geval is het erts weinig of niet 
verplaatst ; op den bodem der valleien werd het gebracht door een 
zeer zacht watertran sport, omdat alle groote rolsteenen in de kwar- 
taire lagen ontbreken. De ertslaag der valleien rust altijd onmid- 
dellijk op het vaste gesteente, (graniet, of sedimentaire lagen) en 
wordt overdekt door afwisselende lagen zand en klei, die op Bangka 
tot 16 meter, op Billiton tot 11 meter dikte bereiken, maar gewoon- 
lijk dunner zijn. 
Na verwijdering der opliggende lagen wordt de ertslaag afzonder- 
lijk uitgegraven ; de dikte dezer laag is gewoonlijk niet grooter dan 
0.30 tot 0.50 meter, zelden tot 1 meter; zij bestaat voor het aller- 
grootste gedeelte uit kwartsdeeltjes, vermengd met tinertskorreltjes. 
De kwarts wordt door wassching verwijderd, het erts daarop een- 
voudig met houtskool versmolten, waarbij een zeer zuiver tin ver- 
kregen wordt. De eenige verontreiniging is ijzer, dat in alle tinertsen 
aanwezig is, hetzij mechanisch bijgemengd in den vorm van zeer 
kleine magnetietdeeltjes, hetzij als ijzeroxyd in de kry stallen zelf. 
Alleen de zeer lichtkleurige soorten, zooals sommige lichtgele ertsen, 
bevatten geen ijzeroxyd. 
Spreker geeft ten slotte een overzicht van de hoeveelheid tin, die 
de twee eilanden bevat hebben, en bemerkt daarbij dat de cijfers 
voor den nog voorhanden voorraad zeer onzeker zijn, daar zij ten 
deele berusten op eene schatting van hetgeen door verdere boringen 
nog gevonden kan worden. 
