( 421 ) 
Aardkunde. — De Heer Verbeek spreekt V 0ver glaskogels van 
Billiton ”. 
In de kwartaire of hoogstens pliocene tinertslagen van Billiton 
zijn enkele afgeronde glaskogels gevonden, met groeven en putjes 
op de oppervlakte. Zij zijn rond of langwerpig en niet grooter dan 
8 centimeter, gewoonlijk zelfs veel kleiner. De kogels bestaan uit een 
compact glas dat in handstukken donkerzwart, in dunne scherven 
groenachtig bruin is, en dat in scheikundige samenstelling het vul- 
kanische glas obsidiaan nabij komt; de meeste obsidianen bevatten 
echter 72 — 75 pCt. kiezelzuur, het Billiton-glas slechts 71 pCt. De 
allermeeste obsidianen zwellen bij verhitting bloemkoolachtig op en 
gaan over in puimsteen, het Billiton-glas smelt zeer moeilijk en dan 
zonder opschuiming. Terwijl de obsidianen bijna altijd rijk zijn aan 
groote en kleine kristallen, mikroliethen en zwarte haren (trichieten), 
is het glas der Billiton-kogels uiterst zuiver, nagenoeg zonder inter- 
positie’s. In mikroskopische praeparaten ziet men slechts uiterst 
zelden een enkelen mikrolieth, alleen talrijke, maar zeer kleine 
bruine korrels of blaadjes, die waarschijnlijk de bruinachtige kleur 
van het glas veroorzaken; het glas zelf is in dunne plaatjes nage- 
noeg ongekleurd. 
Sommige schrijvers (van Dijk, Wichmann) houden deze lichamen 
voor obsidiaan; andere (de Groot) voor tinslakken, waarmede ze 
echter, noch chemisch, noch mikroskopisch eenige overeenstemming 
bezitten. 
Het zonderlinge gegroefde en gekraste uiterlijk der glaskogels be- 
schouwt spreker niet als oorspronkelijk, maar als te zijn ontstaan 
door eene bijzondere wijze van afschuring en uitknaging in de 
ertslaag, waar hun rollend vermogen door de omringende kwarts- 
en tinertsdeeltjes zeer beperkt was, en waar ze door deze deeltjes, 
die tengevolge van de zachte strooming van het rivierwater of van 
de werking van eb en vloed der zee in beweging waren, werden 
gekrast en uitgeknaagd. Dat de kogels vroeger grooter waren, blijkt 
uit enkele steeltjes, die gedeelten eener vroegere, eveneens gegroefde 
oppervlakte dragen; de meeste dezer steeltjes zijn afgebroken. 
Dergelijke gesteenten zijn ook van andere plaatsen bekend ge- 
worden. Men heeft er enkele aan getroffen in tuflagen van waar- 
schijnlijk kwartairen ouderdom, aan de westzijde van den leuciet- 
vulkaan Moeriah in de residentie Djapara op Java ; dan in de 
goudmijnen van Pleiari en in de diamantputten van de Tanah laut, 
beide in het zuidoostelijk gedeelte van Borneo, en weder in kwartaire 
afzettingen. 
