( 467 ) 
Om zeker- te zijn, dat er bij het ledigen van het pipetje, geen 
ongelijke hoeveelheden van de cultuur achterbleven, werd telkens 
alles er uit verwijderd, door na het uitblazen de bouillon tot het 
streepje op te zuigen, dan weer te verwijderen, op te zuigen, enz. 
enz. Op deze wijze spoelt men als het w r are het capillaire buisje uit. 
Zooals mij herhaalde malen gebleken is '* — in het volgende onder- 
zoek werden altijd twee parallelproeven genomen — is deze me- 
thode van afmeten volkomen betrouwbaar. Echter dient nog be- 
dacht te worden, dat wanneer men de culture voor de eerste maal 
afmeet, men zorg heeft te dragen, het capillair gedeelte van het 
pipetje vooraf met bacteriën vrije bouillon te bevochtigen, anders is 
de hoeveelheid den eersten keer grooter dan de volgende malen. 
Ik hoopte nu, in de platen, aangelegd uit de 5 laatste bouillon- 
culturen, een gelijk aantal koloniën te zullen tellen. 
Met een Pastkur’s pipetje werd een gelijke hoeveelheid der 5 
culturen afgemeten en deze verdeeld in evenveel buisjes met 5 cc 
vloeibaar gemaakte agar-agar; daarop werden op de gebruikelijke 
wdjze platen gegoten. Na 18 uren werden in gelijke oppervlakken 
van even dikke lagen geteld 514, 380, 402, 565, 384 koloniën. 
Voorwaar een weinig bevredigend resultaat, dat intusschen geheel 
overeenstemt met hetgeen mij later bekend werd van twee zeer 
betrouwbare bacteriologen, die, hetzelfde monster drinkwater onder- 
zoekende en werkende volgens dezelfde methode, met dezelfde gela- 
tine, een resultaat verkregen, 'waarbij de een ongeveer driemaal 
zooveel bacteriën telde als de ander. En deze bacteriologen hadden 
het gebruikte water met een gewoon gegradueerd pipetje, dus nauw- 
keurig genoeg, afgemeten. 
De oorzaak van deze slechte uitkomsten moet althans vooy een 
deel gezocht worden in de moeilijkheid, de bacteriën gelijkmatig in 
den voedingsbodem te verdeelen. Dat een zoodanige verdeeling, zelfs 
na zorgvuldig en langdurig bewegen van het buisje inderdaad dik- 
wijls te wenschen overlaat, daarvan kan men zich overtuigen, door 
in plaats van een plaat te gieten, den inhoud van het buisje snel 
te laten vast worden en het dan bij lichaamstemperatuur aan zich 
zelf over te laten. Men kan dan met het bloote oog zien, dat de 
koloniën hier en daar ongelijkmatig verspreid zijn. Er is intusschen 
nog een factor, die voor vergelijkende tellingen, welke slechts kleine 
fouten veroorloven, de aanwending van plaatculturen bedenkelijk maakt. 
Zeer veel bacteriën, zoowel staafjes als coccen hebben de eigen- 
schap zich in groepen van twee, vier of meer te ontwikkelen. In 
de plaatcultuur vormt iedere groep over het algemeen slechts ééne 
kolonie. Wanneer men nu twee vloeistoffen vergelijkt met betrekking 
