( 469 ) 
van 297, terwijl 50 koloniën van een jagularisplaat een gezamenlijke middellijn van 
161 verdeelingen aanwezen. 
Het lag voor de hand hier te deuken aan de mogelijkheid dat in het carotisserum 
de staphylococcus zich tot grootere groepen had vereenigd dan in het jugularisserum. 
Het microskopisch onderzoek van de vloeibare serumculturen bevestigde deze onder- 
stelling volkomen. 
Ik besloot nu een andere methode van telling te beproeven en 
wel in de eerste plaats de directe telling der afzonderlijke bacteriën, 
met of zonder kleuring; doch bij de technische uitvoering stuitte ik 
op zulke groote moeilijkheden, dat ik de methode liet rusten. 
Toen ontstond, ook al in verband met de zoo even genoemde 
waarneming omtrent de grootte der koloniën, het denkbeeld om in 
plaats van het aantal, het gezamenlijk volumen der bacteriën te be- 
palen. Deze methode, die de bezwaren, verbonden aan samengroeiing 
en agglutinatie, evenals aan een ongelijkmatige vermenging der kiemen 
in den vloeibaar gemaakten vasten voedingsbodem, ontwijkt, heeft 
mij bij een nauwkeurige controle zeer bevredigende resultaten gegeven. 
BePALIiNG van de hoeveelheid bacteriën; door meting van het 
VOLUMEN. 
Nieuwe methode. 
De methode gaat uit van het beginsel, dat om den rijkdom van 
twee vloeistoffen aan een bacteriesoort te vergelijken, het op de 
boven 
der bacteriën 
te meten, waarbij men dan nog bovendien het voordeel 
heeft dat aan de minder levenskrachtige, die in den 
regel ook de kleinere zijn, ook een betrekkelijk ge- 
ringer aandeel in het volumen wordt toegekend. 
Voor de bepaling van het volumen der bacteriën 
maakte ik gebruik van buisjes, die ik opzettelijk 
voor het doel liet vervaardigen. 
Met het oog op het gering volumen van het sedi- 
ment, dat zich uit een bacteriëncultuur kan afschei- 
den, hadden de buisjes een groot reservoir (± 8 cc.), 
en eindigden, gelijk bijgaande teekening ] ) aanwijst, 
in een van een schaalverdeling voorziene, dikwan- 
dige capillaire buis. Onderaan werd die buis aan- 
vankelijk gesloten met een cylindertje getahpercha, 
later met een van een schroefdraad voorzien eboniet- 
*) Zij heeft de helft van de natuurlijke grootte. 
