( 53 ) 
schijnlijk gering, omdat de invloed der zwaartekracht wel liet grootst 
zal zijn bij P. 
Bij omkeering van het proces, d. i. bij samendrukking van het 
mengsel heeft men het volgende : beneden bepaalde temperatuur nor- 
male condensatie; dan een gebied, waarin de meniscus onder het 
samendrukken verdwijnt, voordat alles vloeistof is; vervolgens een 
gebied, waarin de meniscus vóór het verdwijnen eerst nog min of 
meer daalt, en eindelijk een gebied, waarin de vloeistof geheel ver- 
dwijnt 1 ). Dat laatste is eigenlijk het eenige, waarin het typische 
kritische verschijnsel voor mengsels n.1. de retrograde condensatie 
volledig te voorschijn komt. Uit een en ander kan de moeilijkheid, 
die de vaststelling der plooipuntstemperatuur mij vroeger opleverde 2 ), 
grootendeels verklaard worden. 
Volkomen analoge verschijnselen zullen het gevolg zijn van de 
zwaartekracht in het tweede geval, n.1. dat het plooipunt aan de 
andere zijde van het kritisch raakpunt ligt. Ik zal hier niet bij stil- 
staan. Ook hier zal de zwaartekracht het gebied, waarin het ver- 
schijnsel der retrograde condensatie (hier van de 2 de soort r. c. II) 
duidelijk te voorschijn treedt, min of meer verkleinen. Bij een expe- 
rimenteel onderzoek, dat ik onlangs heb ondernomen, oorspronkelijk 
met het doel om het geval der r. c. II te verwezenlijken, van welk 
onderzoek de resultaten aan de Physical Society te Londen zijn 
medegedeeld, moet de zwaartekracht hebben medegewerkt om het 
verschijnsel, waarvan het bestaan overigens kon worden vastgesteld, 
aan de waarneming te onttrekken. Een omstandigheid, die bij meng- 
sels storend werkt, is deze, dat roeren der stof, hoewel ter eliminatie 
van vertragingsverschijnselen wenschelijk, aan den anderen kant het 
zwaartekrachtsevenwicht in het kritisch gebied verstoort, en dus eigen- 
lijk van weinig nut is. Bij enkelvoudige stoffen bestaat dat bezwaar 
natuurlijk niet. 
Physiologie. — De Heer Engelmann biedt voor de verhande- 
lingen aan een opstel van den Heer H. J. Hamburger: „ Fin Ap- 
parat , welcher gestattet die Gesetze von Filtratiori and Osmose durch 
stromende Flüssigkeiten bei homogenen Membranen zu studiren .” De 
Voorzitter benoemt de Heeren Engelmann en Place om daarover 
verslag uit te brengen in de Juni-vergadering. 
! ) Dit resultaat werd door mij met een enkel woord reeds vroeger medegedeeld. 
Verg. Commun. Lab. of Phys. Leiden, N°. 4 p. 9, noot. 
3 ) Kuenen, Verslagen Kon. Akad. 1892/93 p. 18. 
