( 171 ) 
als tot andere physiologische verschillen, ook tot belangrijke verschillen 
in het geleidingsvermogen der spiervezelen aanleiding geven, ook al 
mochten er in de norm — hetgeen niet het geval is — allen physiolo- 
gisch volkomen identiek zijn. Feitelijk weet men dan ook sedert 
van ouds, dat de linker kamer in den regel vroeger hare prikkelbaar- 
heid verliest dan de rechter ; dat die der kamers vroeger dan die der 
voorkamers en die der linker voorkamer vroeger dan die der rechter, 
die van het rechter hartsoor later dan die der overige rechter voor- 
kamer pleegt te verdwijnen. Treft dus na een eersten prikkel een 
tweede het hart, op het oogenblik, waarin het geleidingsvermogen 
in de rechter kamer of kamerkelft wel, in de linker nog niet of 
niet volkomen hersteld is, dan zal er slechts een partieele contractie 
der kamerspiermassa plaats grijpen, en wel uitsluitend of voorna- 
melijk een systole van de rechter kamer. Eerst bij een derden, 
eventueel een vierden, of nog lateren prikkel zal ook de linker 
kamer resp. kamerhelft weder aan de systole deelnemen. 
Op die wijze kunnen pulsus alternans en daarmede verwante ver- 
schijnselen verklaard worden, vooral ook in gevallen waarin de duur 
der hartperioden constant is. Men mag verwachten, dat in der- 
gelijke gevallen verlenging van den duur der hartsperioden, m. a. w. 
vertraging der polsfrequentie de hemisystolie zal doen verdwijnen. 
Spreker heeft dit dan ook herhaaldelijk geconstateerd. Hij zag 
pulsus alternans meestal bij relatief d. i. in verhouding tot de om- 
standigheden hooge polsfrequentie. Waar de polsfrequentie allengs 
spontaan verminderde, nam ook het verschil in grootte der beide 
contracties allengs af, doordat de kleinere meer en meer den om- 
vang der grootere systole verkreeg. Werden — b.v. door sinus- of 
vagusprikkeling — de_ hartsperiodes plotseling verlengd, zoo verdween 
ook plotseling het verschil in contractiegrootte. Reeds Knoll x ) zag 
bij konijnen na vagusprikkeling eerst vertraging der harts werking 
en opheffing der hemisystolie, daarna, bij wederom hoogere frequentie, 
terugkeer van den pulsus alternans. Yerhooging van polsfrequentie 
kan de ongelijkheid soms ook doen verdwijnen, door verzwakking 
der eerst grootere systole. 
Spreker is volstrekt niet van meoning, dat hemisystolie en ver- 
wante verschijnselen steeds moeten berusten op plaatselijke verschil- 
len in het geleidingsvermogen van den spierwand van het hart. Ook 
bij een normaal, overal even voortreffelijk geleidend vermogen zouden 
nog andere momenten, in de eerste plaats locale verschillen in con- 
') Wieu. Sitzungsber. XCIX. 1890, p. 40. Taf. II Fig. 5, IV. Fig. 8 
