( H3 ) 
dezer vezelen berust op wijziging van het geleidingsvermogen of van 
de contractiliteit der spiervezelen, of van beiden: zoodra ze in de 
verschillende deelen van den spierwand ongelijk krachtig beginnen 
te werken, moet allorhythmie kunnen ontstaan. 
Het is evenwel niet waarschijnlijk, dat het regelmatig afwisselen 
van één grooten met één kleinen hartslag — de typische pulsus 
alternans — uit dergelijke partieele innervatiestoornis is te verklaren. 
Bij kikvorschharten althans hebben de schommelingen in de wer- 
king der genoemde zenuwvezelen, door momentane kunstmatige prik- 
keling van vagus, sinus of voorkamer opgewekt, over ’t algemeen te 
langzaam plaats en strekken zich uit over tijdruimten, die geen 
duidelijke relatie tot den gelijktijdigen duur der hartsperioden schijnen 
te bezitten. Ook schijnt het niet moeilijk talrijke modificaties van 
den pulsus alternans alléén uit den rechtstreekschen invloed der 
systole op het geleidingsvermogen en de contractiliteit voldoende te 
verklaren. Er komen echter gevallen voor, waar — bij constante 
polsfrequentie en ook constante grootte der voorkam er-contracties — 
de kamersystole in langere perioden (van 10, 20 en meer secunden) 
regelmatig in grootte verminderen en allengs weder toenemen. Ook 
de grootte van voorkamer-contracties zag spreker soms spontaan 
gedurende eenigen tijd klimmen en dan plotseling van het maximum 
op een minimum dalen, van waar ze opnieuw begonnen te rijzen 
ook hier zonder wijziging der polsfrequentie. Of er kwamen vrij 
regelmatig afwisselende perioden van allengsche stijging en daling 
in de grootte der voorkamersystoles, met of zonder duidelijke ver- 
andering der polsfrequentie. Deze verschijnselen herhaalden zich 
soms gedurende vrij langen tijd, waarbij het aantal der tot ééne groep 
behoorende voorkamersystolen allengs groote veranderingen kon onder- 
gaan. Hier schijnt dus een periodieke verandering in den tonus 
der krachtwijzigende hartzenuwen ter verklaring te moeten worden 
aangenomen. 
Eindelijk dient bij de verklaring van allorhythmische verschijnselen 
ook de mogelijkheid in ’t oog te worden gehouden, dat — tengevolge 
van de abnorme omstandigheden waaronder de verschillende deelen 
van het hart zich bevinden — op ongewone plaatsen automatische 
prikkels in de spierzelfstandigheid ontstaan. De neiging tot auto- 
matische periodieke prikkeling der spiervezelen is immers in alle 
deelen van het hart, ook in de gangliënvrije kamerpunt, aangetoond. 
Zij kan volgens bekende proeven door velerlei invloeden (verhooging 
van intracardiale bloedsdrukking, door vergiften, constanten electr. 
stroom, verwarming) zoo verhoogd worden, dat de spiervezels 
„spontaan” gaan pulseeren. Deze automatische prikkels zullen 
14 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. IV. A°. 1895/96. 
