( 233 ) 
Dit resultaat schijnt mij belangrijk, vooreerst voor de opvatting 
van het resorptie proces in het algemeen. 
Mag toch reeds het feit, dat zoowel in de buikholte als in het 
darmkanaal de resorptie stijgt met de hydrostatische drukking als 
een waarschijnlijkheids-argument gelden tegen de voorstelling van 
Hoppe-Seyler en Heidenhain dat de resorptie als een levensproces 
moet opgevat worden, het feit dat in het geheel geen resorptie plaats 
heeft, wanneer de vloeistof-drukking 0 of negatief wordt, verhoogt 
de waarde van het argument in niet geringe mate. Voegt men 
daarbij nog mijn talrijke proeven die aan toonden dat de resorptie- 
verschijnselen, tot dusverre bij het levende dier waargenomen, bij 
doode dieren 1 2 ), ja zelf bij kunstmatige homogene membranen kunnen 
nagebootst worden, dan bestaat er, zoolang geen nieuwe feiten zijn 
gevonden, welke met mijne zuiver physische verklaring in strijd 
zijn, volgens mijne meening geen grond, het resorptie-proces als een 
levensverschijnsel te beschouwen 3 ). 
Maar de genoemde resultaten over den invloed der intraintestinale 
drukking schijnen mij niet alleen belangrijk voor de resorptie in het 
') In een dezer dagen verschenen opstel: //Bemerkungen und Versuche betreffs der 
Resorption in der Bauchhöhle”. (Pflüger’s Archiv B. 62 S. 381), schrijft Heidenhain 
o. a. //Hamburger fand die verbindende Thatsache, dass isotonische, selbst hyperiso- 
tonische Flüssigkeiten auch beim todten Thiere, selbst nog 24 Stunden nach dem 
Tode aus der Bauchhöhle verschwinden. Die Thatsache habe ich zu meinem nicht 
geringen Erstaunen bestatigt gefunden.” 
2 ] Ik denk er niet aan te willen beweren, dat het leven op het resorptie-proces 
geen invloed kan en zal uitoefenen. Onder physiologische en pathologische voor- 
waarden kunnen ongetwijfeld in levende membranen fijn genuanceerde veranderingen 
optreden, die op de daarin plaats hebbende physische processen een niet geringen 
invloed uitoefenen, maar waardoor die processen zelve toch niet ophouden, zuiver 
physische processen te zijn. 
De arterieele bloedsdrukking wordt teweeggebracht door contractie van de linker 
kamer, dit is uit een zuiver physisch oogpunt voor ieder begrijpelijk; maar wanneer 
een of andere oorzaak zoodanig inwerkt op het leven der hartspier, dat deze vettig 
degenereert, dan wijzigt zich de bloedsdrukking. Doch in dit feit kan geen reden 
liggen om het verband tusschen hartscontractie en bloedsdrukking nu niet meer als 
van zuiver physischen aard te beschouwen. 
Deze opmerkingen gelden zoowel voor de resorptie in de buikholte als voor die 
in den darm. 
Ten slotte wil ik nog aanstippen, dat ik ten aanzien van de lymphvorming, het 
capillairvat nog altijd als actief, secerneerend orgaan blijf beschouwen; en dat is naar 
mijne meening, zeer goed vereenigbaar met de voorstelling, dat hetzelfde capillairvat 
zich ten opzichte van het resorptie-proces als een geheel passieve membraan gedraagt. 
Men zou zich bijv. kunnen voorstellen, dat alleen bepaalde gedeelten van de endo- 
theliumcel secerneeren, terwijl de daartusschen gelegen deelen dit jiiet doen. 
