( 238 ) 
temperatuurverandering hangt in deze gevallen af van de hoeveel- 
heid warmte, die uit het molecuul naar buiten kan treden, terwijl 
bjj de afleiding van bovengenoemde stelling alleen op de levende 
kracht van voortbeweging der moleculen is gelet. Eene adiabatische 
temperatuursverandering zal dus bij twee stoffen alleen op overeen- 
komstige wijze plaats hebben, zoo er een zelfde verhouding bij bei- 
den bestaat tusschen de levende kracht van voortgaande beweging 
der moleculen en het geheele arbeidsvermogen hetwelk in het mo- 
lecuul bevat is. Maar het aantal vrijheidsgraden (het aantal atomen 
in het molecuul) moet hij de twee stoffen, die men vergelijken wil, 
hetzelfde zijn om afkoeling en verwarming op gelijkvormige wijze 
te doen plaats hebben. Yoor normale stoffen, met een zelfde aantal 
atomen in het molecuul, zijn de overeenkomstige toestanden tevens 
thermodynamisch overeenkomstig T ) Eene verdeeling van de stoffen in 
groepen, naar gelang van het aantal atomen in het molecuul, ligt dus 
hij de beschouwingen over overeenkomstige toestanden voor de hand. 
Dat het aantal atomen op de adiabatische verschijnselen van 
invloed is, blijkt zeer fraai in de berekeningen welke v. d. Waals 
in 1878 uitvoerde 2 ). Y. d. Waals toonde toen reeds aan, dat het 
oververhitten van etherdamp bij adiabatische uitzetting, in tegenstel- 
ling met het oververzadigd worden van de dampen van water, 
te wijten is aan het groote aantal atomen, welke het ether-molecuul 
bevat. Hij wees er verder op, dat de nevelvorming door zuurstof, 
bijv. in de buis van Cailletet, door velen als vanzelf sprekend 
gevolg daarvan beschouwd, dat de zuurstof vloeibaar kan worden, 
inderdaad slechts in die mate op kan treden, omdat tevens het aan- 
tal atomen in het zuurstof-molecuul klein is. 
Uit de bovenstaande beschouwingen omtrent het thermodynamisch 
al of niet gelijkvormig zijn van normale stoffen ligt de gevolgtrek- 
king voor de hand, dat de omkeerpunten van de specifieke warmte 
! ) Riecke (Ann. cl. Phys. u. Cliem. 53. p. 388, 1894) heeft in de entropie en de 
thennodynamische potentiaal, berekend uit de isotkerme van v. d. Waals, de geredu- 
ceerde waarden voor druk, volume en temperatuur ingevoerd en merkt daarbij op, 
dat functiën van de individueele eigenschappen van de stof in de uitdrukking voor de 
thennodynamische potentiaal overblijven. Neemt men volgens eene vriendelijke op- 
merking van Prof. Lobentz als nulpunt van entropie, die welke bij den kritischen 
toestand behoort, dan geven ook de formules van Biecke voor alle stoffen met een- 
zelfde aantal atomen in het molecuul dezelfde functiën van gereduceerde druk, volume 
en temperatuur voor entropie en thermodynamische potentiaal, of m. a. w. in de ge- 
reduceerde grootheden uitgedrukt is het oppervlak van Gibbs voor alle stoffen met 
hetzelfde aantal atomen in het molecuul hetzelfde. De boven gegeven afleiding is 
onafhankelijk van den bijzonderen vorm, dien men voor de isotherme aanneemt. 
2 ) Yersl. en Med. d. Kon. Akad. Amsterdam. 1878, p. 169. 
