( 264 ) 
cellen worden de moedercellen, waarbinnen zich de volwassen sperma- 
tozoïden bevinden, naar buiten geperst. De wand van de moedercel 
berst, waardoor het spermatozoïd vrij komt en de ciliëu haar werk- 
zaamheid beginnen. Het spermatozoïd draait zich gedurende zijne 
zwermende beweging om zijn as. De beweging kan soms wel een 
half uur en langer duren ; zij is kort na het verlaten der antheridiën 
het snelst, maar wordt steeds langzamer, om eindelijk geheel op 
te houden. 
Tegen het vermoeden van Pfeffer *), dat het door de spermato- 
zoïden medegevoerde blaasje aan het spermatozoïd gedurende zijn lang- 
durige rotatie voedsel zou toevoeren, wordt door Voegler * 2 ) terecht 
opgemerkt, dat de spermatozoïden ook na het loslaten van het 
blaasje in staat zijn hunne bewegingen bijna even lang als met 
het blaasje voort te zetten. 
Pfeffer heeft in zijne „locomotorischen Richtungsbewegungen” 
het eerst aangetoond, dat bij de door hem onderzochte Varens door 
een in het omringende water diffundeerende stof, appelzuur, de 
richting van de beweging der spermatozoïden naar het archegonium 
wordt bepaald. Deze stof wordt door het archegonium afgescheiden. 
Tengevolge hiervan dringen de spermatozoïden in de nauwe opening 
van het archegonium binnen en bereiken zoo de eicel. Voegler 
heeft dit onderzoek tot meerdere Vareusoorten uitgebreid. Voor 
zoover nu de spermatozoïden der Yarens onderzocht zijn geworden, 
komt hun ten naastenbij een gelijke graad van gevoeligheid voor 
appelzuur toe. Het zijn dikwijls uiterst geringe hoeveelheden, welke 
een krachtige beweging te voorschijn roepen. Zoo is reeds eene 
0,001 pCt. oplossing van appelzuur voldoende, om de in zuiver 
water doelloos rondzwermende spermatozoïden van Yarens te lokken. 
Analoog aan het vrije appelzuur werken de neutrale zouten in ver- 
dunde oplossingen. 
Hoewel Voegler niet in de gelegenheid was deze werking ook 
bij de spermatozoïden der Marattiaceeën te onderzoeken, daar zijne 
talrijke uitzaaiingen van Angiopteris evecta Hoffm. en Angiopteris 
pruinosa Kun ze geen gunstig gevolg hadden, zoo is het toch hoogst 
waarschijnlijk, dat ook bij deze Varenfamilie hetzelfde lokmiddel 
gevonden zal worden, daar alle tot heden onderzochte Yarens, af- 
komstig uit de families der Cyatheaceeën, Schizaeaceeën, Parkeria- 
ceeën, Polypodiaceeën en Osmundaceeën hierin overeenstemmen. 
*) Untersuclmngen a. d. bot. Institut Tübingen. I. 
2 ) 1. c. p. 648. 
