156 
In plaats van een regelmatige lineaire afname met ‘2 : 
d. w. z. met 1+^, ziet men zelfs in de nabijheid van l (alle 
moleenlen enkelvoudig) waarden verschijnen 1 , roet een minimum 
bij ongeveer /I = 0,8 (nauwkeurig bij =0,8015), en qqu korizuntale 
eindrichting, d. 
Bij toenemende associatie (f1 van 1 tot 0) zal derhalve s eerst iets 
kleiner worden dan (= 8,77 bij „gewone” stoffen), om vervolgens 
(vanaf /?=0,7) grooter dan 1 te worden en toe te nemen tot 2 
bij /I = 0, als wanneer de associatie tot dubbelmolecnlen volkomen is. 
Een rechte lijn voor s : (zooals van der Waat.s meent) derhalve 
vervangen door een vrij sterk naar beneden gekromde lijn tusschen 
de waarden 2 en 1 met een minimum vlak bij 1, zoodat aldaar 
s : So aanvankelijk afneemt in plaats van toeneemt. 
Welke gevolgen dit gedrag zal hebben t. o. v. den uit de gevonden 
waarde voor s bij methylalcohol, nl. 4,52, berekenden associatiegraad 
g, moge uit het volgende blijken. 
Daar 6- : = 4,52 : 3,77 = 1,2 bedraagt, zoo zou men voor 
afgaande op een vermeende lineaire afhankelijkheid, volgens de tweede 
kolom van bovenstaande tabel vinden ongeveer /?= 0,67 of x=.0,‘l. 
Maar wanneer wij ook den naast 2 : (1-["|3) staanden ,, factor” in 
rekening brengeji, zoo vinden wij uit de laatste kolom voor de aan 
de verhouding s :i’„ = l,2 beantwoordende waarde van ^ ongeveer 
g = 0,35 of X — 0,5. 
Inderdaad een verschil, dat te groot is om verwaarloosd te kunnen 
worden. In plaats van 0,8 enkele moleculen tegen 0,2 dubbele, 
zooals VAN DER Waals met zijne lineaire afhankelijkheid zou vinden, 
vinden wij nauwkeuriger 0,5 enkele moleculen tegen 0,5 dubbel- 
moleculen. De verhouding x ■. (1 — x) is van 4 tot 1 geworden. 
4. De tweede grootheid, welke in het geciteerde stuk van van 
DER Waals een rol speelt, is de grootheid d\:pk, welke bij niet- 
associeerende stoffen evenredig met de molecuulgrootte kan worden 
gesteld. Wij vinden daarvoor thans: 
Tk 8 2 
Pk li l+/i (Sm-* — 2?z)(4n-3m) ^ 
hetgeen met Lb = 0 overgaat in 
pi R ' ■ 1+/3 ^ + 3j3’ + 7,(i’) ■ • • ' 
Wij zullen niet opnieuw het verloop hiervan discussieeren, maar 
