158 
wezen. Ware /iiizrVsj behoorde <p <C ongeveer — 0,25 te zijn. En 
ware ^=1, dan moest (( <j — 3 1/7, d. w. z. — 0,354 wezen. 
Daar nn volgens (4) r/ = (1 + d) hh : [v — b) is, zoo is ook 
A6 
3= (1 + d) j 
b 
V — b 
Bij Tk volgt hieruit met v 2/; voor L J) b de waarde r/) : (1 -|- /^)- 
Daarvoor vinden wij dus bij ,d i'esp- = O,'/^ 1 de waarden resp. 
— 0,16, — 0,167 en <j — 0,177. Wanneer derhalve Lb-.h 
kleinei- dan ongeveer — Ve wonlt, zoo zal de waarde van den factor 
(3m^ — '2n) ■. 1 kunnen worden. Voor een waarde 0,88 (zie boven) 
zal dus wel noodig zijn dat — Lb b ongeveer 0,2 zij — een waarde, 
welke met het oog op de waarde bij H^O tdie van dezelfde orde 
van grootte is gevonden) ook bij methylalcohol volstrekt niet 
onmogelijk is. 
In elk geval ziet men nit het bovenstaande, dat bij associeerende 
stoffen {!)) idet maai- eenvoudig evenredig met {Ib, ■ pk) ■ {s ■ mag 
gesteld worden, maar dat met den factor (ódP — 2n) : iiP moet wor- 
den rekening gehouden. En dat evejimin, ter berekening van ,1 uit 
s ; .s'd, voor deze laatste verhouding eenvoudig mag worden geschre- 
ven 2 / 14 - /'O = ^ + maar dat daaraan nog een factor 
if : vf (4/i — 3?>0 moet worden toegevoegd, welke factor in het geval 
Lh = 0 tusschen /•/’ = 0,3 en (1 =; 0,5 a 0,6 ongeveer 0,8 bedraagl 
(zie de bovenstaande tabel), wat te veel van 1 verschilt om te 
mogen worden verwaarloosd. 
De font, door van dkr Waals gemaakt, is volgens § 2 daardoor 
ontstaan, dat hij geloofde voor en pk wel waarden te 
mogen aannemen, welke niet verschillen (tenminste weinig verschillen) 
van de overeenkomstige waarden bij niet-associeerende stoffen. 
De berekening evenwel (door mij reeds in 1908 in het geciteerde 
TEYLER-stnk gegeven) leert heel iets anders : de afwijking kan b.v. 
bij pic (niet Rb — 0) meer dan 54 “/o bedragen. 
Het vinden van een te groote waarde voor {Tk : : (.? ; . 9 „), nl. 
5,43 inpl. V. ongeveer 4,8 wijst er met noodzakelijkheid op, dat bij 
CH 3 OH de grootheid Lb : b een vrij groote negatieve waarde zal 
bezitten, en wel ongeveer — 0,2. Ware R ongeveer Vs» dan zou 
b — (1 — V) Vï b^ 4 " ?b^ = Vs b^ -j- Vs en er zou uit 
A6_-Vs^s4-^_ ,, 
b Vs b, 4- Vs b, 
voor de verhouding volgen 16:13 = 1,23, d. w. z. de 
dubbele moleculen zouden ongeveer 1,23 maal zoo groot zijn als 
twee enkele moleculen — hetgeen volstrekt niet onmogelijk is. 
