272 
Konijn 192 geiniinnniseei-d tegeri [)aai'(lenecytljrocy(en. 
Serum agglutinatie amboceptor 
» Vlo zwak „ 7^^ bijna. 
Konijn 147 geinimuniseerd tegen rundererythrocyten. 
Serum agglutinatie 7^ amboceptor 7^„ 
'<^ocht „ 7 , „ 7 ^^. 
Ik heb nu verder nagegaan of het wel het agglutinine is, dat het 
verschil bepaalt. 
Konijn 116 agglutinatie sterk amboceptor 7ioo- 
Konijn 148 „ zeer zwak ,, 
Heide konijnen worden ingespoten subconjunctivaal met c.cM. 
gewasschen schapenerythrocyten. 
Na één dag is bij 116 zeer sterke blauwroode zwelliiig, bij 148 
bijna geen zwelling; na 2 dagen bij 116 nog sterke zwelling, bij 
148 is nagenoeg al het bloed verdwenen. 
Nog sterker spreken de proeven bij de konijnen, die met paarden- 
nierextract zijn ingespoten '). Alhoewel de titer dezer schapenbloed- 
lichaampjes hier niet hoog was, (bij beide 7,„J werd een groot 
verschil geconstateerd met het controledier (titer ook 7,„„). 
Na één dag was bij de eerste bijna geen bloed meer te bespeuren, 
in tegenstelliug met het controledier. Ik meen dat deze proeven wel 
van eenig belang zijn. Immers in het laatste mij bekende groote 
referaat over de agglutinatie, van Paltauf "), zegt deze schrijver op 
pag. 515: Ob Agglutination auch im Organismus stattfmdet erscheint 
recht zweifel haft. 
Ik geloof tenminste voor de haemagglutinatie te hebben aange- 
toond dat dit verschijnsel inderdaad in het subcutane weefsel plaats 
vindt. Ik wil hier even in voegen dat de bovengenoemde verschijn- 
selen thuis behooren in het domein der lokale anaphylaxie (Phenomeen 
van Arthus). V'oorzoover ik weet zijn deze niet bestudeerd bij immu- 
nisatie met bloedcellen, wel met serum of bacteriën. Tenslotte is dit 
echter een naamkwestie: het wezen der lokale anaphylaxie is ons 
nog even onbekend als dat der algemeene. 
Bij de bloedcellen zien we in ieder geval, dat de ei witaf braak een 
langzame is; ik wil echter geenszins ontkennen dat een deel van 
Dit zijn dezelfde dieren als boven vermeld ; hun serum bevatte wel agglutinine» 
doch veel minder dan de op de gewone wijze geïmmuniseerde dieren. Dat we hier 
dus geen agglutinine-werking kregen, en wel bij het mengen van het serum met 
de bloedcellen in vitro, kan wel verklaard worden uit liet feit, dat in de weefsel- 
spleten het agglutinine zooveel minder gemakkelijk kan indringen dan wanneer men 
groote hoeveelheid serum in vitro direct bij de bloedcellen voegt. 
2) Kolle und Wassermann, lle Auflage, II, pg. 483—654, 
