320 
mingen voor de bepaling der periodieke schroeffoulen werd voor de 
middelbare instellingsfout, uit het gemiddelde van twee waarnemers, 
gevonden ± 0“,32. Deze fout geeft aanleiding tot eene middelbare 
fout ± 0'^,17 in eene waarnerningsreeks. 
Den invloed der andere foutenbronnen kunnen we moeilijk 
atzouderlijk bepalen. Wij zullen dus hun gezamenlijken invloed 
trachten te berekenen, en wel op verschillende wijzen, ten einde 
daaruit af te leiden, welke systematische fouten te vreezen zijn, en 
hoe men de waarnemingsreeksen moet samenvoegen om eene uit- 
komst te verkrijgen bij welke de invloed der systematische fouten 
zooveel mogelijk is opgeheven. 
In de eerste plaats is nagegaan, of er ook een systematisch ver- 
schil bestaat in de uitkomsten der waarnemingsreeksen, bij welke 
3 maal op den meter en 4 maal op de meetstaaf, of 4 maal op den 
meter en 3 maal op de meetstaaf is ingesteld. Daartoe werden eerst 
de gemiddelden gevormd van overeenkomstige reeksen in de standen 
A en B, bij welke het aantal malen dat op den meter, en dus ook 
op de meetstaaf was ingesteld, even groot was. Volgens die gemid- 
delden was de middelbare waarnemingsfout m van eene reeks in 
mikrons : 
WiLDKBOER DiKrERiNK Bakhüyzen Gemiddeld 
0.371 0.366 0.509 0.420 (II) 
Daarna werden de gemiddelden gevormd van overeenkomstige reek- 
sen in de standen .4 en B, bij welke het aantal malen dat op den 
meter ot de meetstaaf was ingesteld, ongelijk was, volgens die ge- 
middelden was de middelbare waarnemingsfout van eene reeks : 
WiLDEBOER Dieperink Bakhuyzen Gemiddeld 
0.496 0,330 0.440 0.428 (II) 
Wij mogen uit de overeenstemming der beide gemiddelden afleiden 
dat er geen systematisch verschil bestaat in de reeksen met 3 of 
met 4 instellingen op meter of meetstaaf. 
Vervolgens is onderzocht, of er ook een systematisch verschil be- 
staat in de uitkomsten van reeksen, bij welke de meter ten opzichte 
van den waarnemer een verschillenden stand had, m.a.w. in de uit- 
komsten der reeksen I en r. 
Op tweeërlei wijze is dit geschied. 
J °. Men vormde de verschillen van de overeenkomstige reeksen, 
bij welke de waarnemer en de meter denzelfden stand hadden, in 
welke verschillen de genoemde systematische fout geen rol speelt. 
De hieruit afgeleide middelbare fout van eene reeks m is: 
WiLDEBOER Dieperink Bakhüyzen Gemiddeld 
0.450 0.346 0.492 0.434 . (III) 
