425 
vervorming der /-^-krommen in dien zin, dat deze bij de lagere tem- 
peraturen een steiler verloop vertoonen zouden dan bij de lioogere. 
Daarmede zou dan eene verklaringswijze voor het optreden der 
krommen van het type 3 gegeven zijn ; echter dient al dadelijk te 
worden opgemerkt, dat eene dergelijke oorzaak voor ’t optreden der 
lijnen van het type 1 toch hoogstwaarschijnlijk in geen geval in 
aanmerking zou kunnen komen, aangezien alle viskositeitskrommen 
eveneens den vorm van het type 3 bezitten. 
Er is nu echter alle reden, om ook voor de lijnen van ’t type 3 
aan den genoemden invloed in 't algemeen niet te groote waarde toe 
te kennen. Vooreerst valt op te merken, dat de kromming der y-t- 
lijnen in geen enkel opzicht gelijkmatigen tred houdt met de verandering 
der viskositeit met de temperatuur. Het duidelijkst blijkt dit bij die 
stoffen, bij welke die kromming zóó gering is, dat de lijn praktisch 
als recht kan worden beschouwd ; bij het aethylbenzoaat, welks vis- 
kositeit bij 10° ca. 6,5 maal die van aceton is, en in een temperatuiir- 
trajekt van 50° daalt tot ca. 2 a 3 maal die waarde, is de /-Mijn 
recht ; bij ’t isobutylbromide, welks kromme tusschen 0° en 85° als 
recht kan beschouwd worden, daalt de viskositeit op minder dan de 
helft (van 0,008 C.G.S. tot 0,003 C.G.S.) ; enz. Ook met de absolute 
grootte der viskositeit hangt de kromming niet samen : bij ’t azijn- 
zuur, welks viskositeit ca. driemaal, bij ’t salicylaJdehyd, welks vis- 
kositeit viermaal, bij ’t pyridine, waarvan de inwendige wrijvingen, 
tweemaal, bij het phenetol, welks viskositeit ca. driemaal zoo groot 
is dan van den aethylalkohol, is de kromming der /-Mijn jnwir/rT dan 
hier, daar de betr. lijnen zoo goed als recht zijn ; en bij ’t aniline 
en ’t nitrobenzol, wier viskositeit ca. 8 a 10 maal zoo groot is dan 
bijv. bij ’t aethylformiaat, zijn de /-^-lijnen zelfs zwak bol. In vele 
gevallen krommen zich de -/-Mijnen sneller en sterker bij de hoogere 
temperaturen, waar toch juist de viskositeit geringer wordt ; en is 
het stuk tusschen b.v. —79° en 0° vaak zoo goed als recht. Bij 
den aethylalkohol is de viskositeit ca. 3 maal die van het aethyl- 
acetaat of -formiaat ; toch zijn bij alle drie deze stoffen de -/-/-lijnen 
in gelijke mate gekromd. 
Weliswaar hebben wij in den loop dezer onderzoekingen vele 
gevallen leeren kennen, waarin duidelijk de onmogelijkheid werd 
gekonstateerd, om de oppervlakte-siianning oiiafhankelijk van de 
viskositeit te bepalen. 
Echter geschiedt dit alleen daar, waar de viskositeit zulke enorme 
bedragen bereikt, dat de vloeistof glas-, ot gelei-achtig is geworden, 
en zich bij ’t omkeeren der vaten niet of nauwelijks meer beweegt. 
Zulke gevallen ontmoetten wij bij: den cyaanazijnzuren methyl- 
