448 
periode, toen hij de z.g. (oeslandsvergelijking van het molecuul op- 
stelde, de verandering van b met y geheel op rekening van een 
werkelijke verandering tengevolge der veranderde inwendige drukking') 
— met terzijdestelling der z.g. schijnverandering, die zou veroorzaakt 
worden door de verkleining van den vroegeren factor 4 tot ongeveer 
2 tengevolge van het gedeeltelijk samenvallen der „afstandssferen”. 
Wij nemen nl. aan dat het voor de berekening van den druk be- 
schikbare volume onmiddellijk gevonden wordt door van het geheele 
volume V dat der moleculen m af te trekken, daarbij steeds aan- 
nemende dat ook de kinetische energie der bewegende moleculen 
en molecuulgroepen, benevens de gedurige geleidelijke uitwisseling 
der energie bij de botsingen, continu in het omringende medium 
opgenomen wordt (zie I, p. 793 onder tot 794, en IV, p. 1317 
boven), om tenslotte na aftrek, van den inwendigen moleculairdruk 
als ,, uitwendige druk” te worden waargenomen. 
Men zal vragen welke rol bij deze beschouwingen de z.g. 
of schijnassociatie speelt. 
Alvorens deze vraag te beantwoorden, wil ik mij eerst duidelijk 
uitspreken over het verschil tussclien associatie en schijnassociatie, 
zooals ik dat in verband met de yolgende beschouwingen opvat. In 
het kort kunnen wij dit verschil op de volgende wijze formuleeren. 
Ware associatie is geheel individueel en heeft een karakter; 
zij hangt geheel af van den scheikundigen aard der moleculen (of 
ei b.v. nog vrije valenties of nevenvalenties aanwezig zijn, enz.). 
Water, alcohol, azijnzuur zijn associeerende stoffen — aether, benzol, 
chloorbeuzol, etc. zijn n/g^geassocieerd. 
Schijnassociatie daarentegen tengevolge van de werking der mole- 
') Voof een dergelijke werkelijke verkleining van hel molecuul bij verkleining 
van V of verlaging van T pleit ook de vorm der door ons gevonden empirische 
betrekking b = f(v,T) - zie H, p. 893-894, en III, p. 1097-1099. Hoe weinig 
nog de nieuwere beschouwingen van v. d, Waals en anderen — teneinde de oor- 
spronkelijke toestandsvergelijking aan te passen ook aan den gecondenseerden gas- 
toestand en den vloeistoftoestand — hoofdzakelijk door b als een functie van v en 
T te beschouwen (van welken aard deze veranderlijkheid dan ook zijn moge) — 
tot velen dóórgedrongen zijn, moge opnieuw blijken uit een stuk van A. Wohl in 
het Z. f. ph. Gh. 87, p. 1—39. Deze schrijver denkt alles in orde te kunnen brengen 
door een toestandsvergelijking van den geheel ongemotiveerden vorm 
RT a o 
P = . 
V — b v(v — b) 
waarin a, b en c konstanten zijn. Dat men er ook kan komen, o.a. tot de juiste 
waarden der kritische data, door in de gewone toestandsvergelijking b veranderlijk 
te stellen met v, schijnt niet bij hem te zijn opgekomen. Ook de vele stukken van 
voN JüPTNER geven een indruk van buitengewone achterlijkheid op dit gebied. 
