7B2 
bij bepaalde, in welke verhouding de isomeren bij de nitratie van 
o-chloortolnol ontstaan. In deze verbinding worden de plaatsen 4 en 
6 onder den invloed van methyl door eene nitrogroep bezet, de 
CHj plaatsen 3 en 5 onder den invloed van chloor. Bepaalt men 
|6 de verhouding, waarin de mononitro-chloortoluolen 4 -f 6 
|5 sj tot die der isomeren 3 -)- 5 in het nitratieproduct aanwezig 
\/ zijn, dan is dit ook de verhouding der substitutiesnelheden, 
die methyl en chloor veroorzaken, omdat beide hunne werking in 
dit o-chloortoluol onafhankelijk van elkander kunnen uitoefenen; 
immers, de plaatsen die onder invloed van methyl worden gesub- 
stitueerd zijn andere dan die, welke onder den invloed van chloor 
staan. Voor die verhouding werd CH, : Cl = 1 : 1.475 gevonden. 
De Heer van den Arend had reeds vroeger de verhouding bepaald, 
waarin de nitro-p-chloortoluolen bij nitratie van p-chloortoluol ontstaan. 
Berekent men nn met het daareven genoemde verhoudingscijfer de 
relatieve hoeveelheden, dan blijken die berekende cijfers bij benade- 
ring met de waargenomene overeen te stemmen. 
Deze onderzoekingen, in mijn laboratorium uitgevoerd, zijn nu voort- 
gezet, ten deele door den Heer Heineken, om ook de verhoudingscijfers 
der halogenen te bepalen. De vroeger gevolgde methode ter quantita- 
tieve bepaling van de isomeren, nl. door middel van de stolpunts- 
krommen, kon hier evenwel niet worden aangewend, omdat de twee 
nitro-p-chloorbroombenzolen eene continue reeks van mengkristallen 
geven en te verwachten was, doordien de eigenschappen der nitro- 
dihalogeen benzolen onderling zeer veel overeenkomst vertoonen, dat 
dit ook in andere gevallen zich zou voordoen. 
Ter quantitatieve bepaling der isomeren, die in de nitratiemengsels 
aanwezig zijn, werd daarom van de -eigenschap gebruik gemaakt, dat 
een halogeen in de nitro-halogeenbenzolen enkel dan door Na-methylaat 
uit de kern wordt genomen, als het op de ortho- of de para-plaats 
ten opzichte van eene nitrogroep staat. Van de isomeren 
Cl 
Cl 
Cl 
Cl 
Cl 
Cl 
\NÜ2 
A 
X\Br 
f/\Br 
/^\bi- NO, 
/\b,' 
1 ' 
J 
1 " U 
u 
NO, 
1 1 
u.| 
Y 
Br 
\/ 
NO, 
V ‘ 
en VI 
zal 
dus enkel 
chloor. 
van II, III 
en V enkel 
broom 
OCH, worden vervangen. Bepaalt men dus de verhouding, waarin 
Chloor en broom uit het nitratieproduct van p-chloorbroorabenzol en 
uit dat van o-chloorbroombenzol worden afgesplitst, dan is daarmede 
ook de verhouding gegeven, waarin in het eerste nitratieproduct I 
en 11 aanwezig zijn, in hel tweede IV -f VI eenerzijds, III -f V 
