859 
niet door prikkeling van een ander zintuig: oog, labyrinth, zijdelinie 
de zwemreacties in ’t leven roept. 
Enkele mijner proeven doen mij vermoeden dat drukverandering 
bij een viscli inderdaad niet uitsluitend door middel van den zwem- 
blaasvvand en 't Weber’scIi orgaan worden gepercipieerd. 
Moreau wees er op dat de visch zich langzaamaan door wijziging 
van het gasgelialte in zijn blaas, aan een verandering in den op hem 
rustenden druk kan aan passen. Ik liet daarom een baars zich aan- 
{)assen aan eene drukvermindering van 10 cM. kwik. Wanneer zulk 
een visch weer onder normale omstandigheden gebracht wordt, reageert 
hij op dezen voor hem te lioogen druk door omhoog te zwemmen. 
Na eenigen tijd zakt hij dan op den bodem en blijft daar hijgen. 
Er werd nu aan den rug van het dier met dun koi>erdraad een 
kurk bevestigd, waardoor het aan de wateroppervlakte getrokken 
werd. Op de zwemblaas drukt thans 1 Atni. d. i. 10 cM. kwik 
25 cm. water meer dan waaraan het dier was aangepast. Toch 
tracht het telkens omlaag te zwemmen. Steeds opnieuw door de 
kurk omhoog getrokken blijft de visch ten slotte aan de oppervlakte 
Deze zwemreactie is dus juist in tegengestelde richting van die 
welke door de drukverandering werd in ’t leven geroepen. 
Dat de overbrenging van druk vei auderingsprikkels niet uitsluitend 
door tusschenkomst van ’t Weber’scIi orgaan geschiedt bij OstariO' 
physen blijkt duidelijk uit het volgende teit. 
De gevoeligheid voor drukverandering bij Zeelten vermindert niet 
wanneer een- ot tweezijdig de iiervus octavus tiisschen v’estibiilaii- 
apparaat en hersenen wordt doorgesiieden. 
Daar na tweezijdige doorsnijding geen verbinding tusschen de 
hersenen en ’t evenwichtsorgaan meer bestond, moet de prikkel dus 
wel langs anderen weg het zwemretlex heblieu opgewekt. 
Samengevat in enkele woorden zijn mijn gevolgtrekkingen uit 
bovenstaande uiteenzetting deze : 
1". Actieve voluumveraiideringen zijn onder zorgvuldig buitensluiten 
van storende invloeden stellig aan te tooneii liij visscheu. Echter 
niet in den zin waarvan Borelli’s theorie spreekt. De door mij 
waargenomen feiten zijn door Moreau niet gezien door den korten 
duur zijner proeven, door diens navolgers en bestrijders niet door 
de technische fouten in hun experimenten. 
Oorzaak en beteekenis der veranderingen zijn nog niet vastgesteld. 
2“. Wij moeten de zwemblaas met Baueioni als een hydrostatisch 
zintuig beschouwen. 
