Natuurkunde. — De Heer J. P. Kuenen doet eene mededeeling 
(N°. 145a uit het Nat. Lab. te Leiden): „Over het meten van 
de drukking in een zeepbel .” 
Bij het meten van de drukking in een zeepbel met een open 
vloeistofmanometer kan zich het eigenaardige geval voordoen, dat 
de meting onmogelijk wordt, doordat de toestand labiel wordt. Deze 
omstandigheid kwam toevallig onder mijn aandacht, toen beproetd 
werd de meting van de genoemde drukking, die betrekkelijk klein 
is. nauwkeuriger te maken door het gebruik van een micromano- 
meter ; in dit instrument, waarvan de inrichting hier overigens niet 
ter zake doet, werkt de te meten drukking op een groot vloeistof- 
oppervlak (ongeveer 4 „t cm 2 ), hetwelk bij verandering van de druk- 
king zich evenveel verplaatst, alsof het instrument een eenvoudige 
open watermanometer met twee even wijde buizen ware. Bij het 
gebruik van dezen manometer bleek het onmogelijk met zeepbellen 
te werken kleiner dan ongeveer 1 cm middellijn, daar kleinere 
bellen zich steeds vanzelf samentrokken, zonder dat in den toestel 
een lek kon worden ontdekt, terwijl met een manometertje met 
nauwe buizen een dergelijke moeilijkheid nooit was voorgekomen. 
Een beschouwing van de evenwichtsverhoudingen moest de ver- 
klaring van het verschijnsel leveren en nu bleek spoedig, dat het in 
verband stond met de volumeverandering van den manometer door 
de verplaatsing van het vloeistofoppervlak bij verandering van de 
drukking. Denkt men zich een toestand van evenwicht tusschen de 
oppervlaktespanning o en de overdrukking p — p 0 (p 0 — atmosferi- 
4<j 
sche drukking), waarin dus p — p 0 = — is (r = straal van de zeep- 
r 
bel), en geeft aan de bel een virtueele verandering, bijvoorbeeld 
een verkleining van den straal, dan wordt de capillaire drukking 
verhoogd en daarmede gaat een daling van het vloeistofoppervlak 
gepaard, welke op haar beurt een volumevergrooting met zich brengt. 
De toestand is nu zeker labiel, indien deze laatste volumevergrooting 
de aan het volume van de zeepbel toegekende verkleining overtreft; 
immers in het vergroote volume is de drukking van het gas kleiner 
en door deze verkleining wordt een verdere samentrekking van de 
zeepbel veroorzaakt. Het is nu tevens duidelijk, waarom het ver- 
schijnsel eerst bij het gebruiken van den wijden manometer werd 
opgemerkt : de volumevergrooting bij drukverhooging is daar veel 
aanmerkelijke!’. 
Men zou geneigd kunnen zijn tot de gevolgtrekking, dat de grens 
tusschen labiel en stabiel daar gezocht moet worden, waar de beide 
