877 
klein is om in aanmerking te komen, en de voorwaaide wordt dus 
bij benadering: 
v, 2aO 
4jt r* ^ — — of 
^ r" dg 
,<> 
aO 
2jtdg 
In dit geval stemt de voorwaarde voor labiliteit, zooals blijkt, 
overeen met de in den aan vang genoemde, dat de volumeverandering 
van de bel kleiner is dan die van den manometer. 
Ten einde liet verschijnsel nog sprekender te maken dan mel den 
genoemden open manometer, werd deze vervangen door een grooten 
trechter, die met den toestel verbonden omgekeerd in een groote bak 
met water geplaatst werd met den rand onder het wateroppervlak. 
Het oppervlak O bedroeg nu t>4.-r en bovendien was de verplaatsing 
k zoo goed als geheel tot het oppervlak binnen den trechter beperkt 
(daar in de groote bak het niveau niet merkbaar verandert) en dus 
twee maal zoo groot als bij den open manometer met gelijke beenen ; 
in dit geval wordt hdg =r p en de voorwaarde is 
aO 
>_ 
^ jt dg ’ 
waaruit met de aangegeven getalwaarden voor den overgang tot den 
labielen toestand r O 1.1 cm. volgt. Door de proef werd bevestigd, 
dat de bel niet kleiner kon gemaakt worden dan ± 2cm. middellijn, 
zonder dat ze zich begon samen te trekken. 
De samentrekking gaat voort, zoolang de zeepbel grooter is dan 
een halve bol ; wanneer deze toestand gepasseerd is, wordt r weder 
grooter; de capillaire drukking gaat dus nu afnemen en de samen- 
trekking zal ophouden, wanneer de capillaire drukking gelijk ge- 
worden is aan de door de aanwezige hoeveelheid gas uitgeoefende 
drukking. De toestand kan nu niet anders dan stabiel zijn, daar 
met een verdere samentrekking een vermindering van de capillaire 
drukking en dus een vermindering van het manometervolume en 
dus een vermeerdering van de gasdrukking samengaat. 
Met behulp van de gegeven betrekkingen kan nog de vraag be- 
antwoord worden, of bij vergrooting van c (uit de formule pv — c), 
d.w.z. bij temperatuurverhooging of bij vermeerdering der hoeveelheid 
lucht, de zeepbel grooter dan wel kleiner zal worden. Uit de be- 
trekking 
dc dv dp dv 4(J 
— — p — V — — P v — 
dr di' dr dr ■ r" 
blijkt, dat in den slabielen toestand de zeepbel grooter wordt en 
omgekeerd in den labielen toestand. 
