881 
vond ik steeds een zelfde beeld, alleen wisselend wat betreft de 
detads, en wat betreft het al of niet veelvuldig voorkomen der zgn. 
eindaanzvvellingen. Dergelijke preparaten laten nu evenwel niet toe, 
den werkelijken samenhang tusseben gladde spiercel en zenuweindi- 
ging vast te stellen. Daarvoor zijn scherp electie!’ gekleurde, in 
dunne (10 — 5 v) schijfjes gesneden neurofibrillenpreparaten, volgens 
de methoden van Bielschowsky of Cajal gekleurd, een noodzakelijk 
vereischte. Doch dergelijke kleuringen gelukken bij de gladde spier- 
cellen over ’t algemeen zeer slecht, het gelukt wel, de zenuwen en 
den zenuwvezelplexus tusschen de spiercellen te kleuren, doch de 
fijnste eindvertakkingen zijn doorgaans zoo zwak gekleurd, dat men 
over de verhouding van spiercel en zenuweindiging geen zekere 
gevolgtrekking kan maken. 
Nu kreeg ik evenwel, dank zij de welwillendheid van Prof. P. 
Th. Kan te Leiden, het vorige jaar de beschikking over een geënu- 
clëeerd normaal menschelijk oog, dat direct na de enucleatie in 
neutrale formol was gefixeerd. Na behandeling volgens de methode 
van Bielschowsky bleek naast volkomen goede fixatie van de overige 
weefselelementen in het corpus ciliare een zoo voortreffelijke en 
scherpe kleuring van de zenuwelementen te zijn tot stand gekomen 
als ik nog nimmer bij glad spierweefsel heb kunnen waarnemen. 
Aan dit object nu werd de innervatie van den musculus ciliaris, 
als voorbeeld van een glad spierweefsel, onderzocht. Daartoe werden 
reeksen doorsneden van 4 — 20 p dikte door het corpus ciliare en 
de iris vervaardigd, zoowel in dwarse als in tangentieele richting. 
Vooral de tangentieele doorsneden gaven zeer duidelijke beelden van 
de innervatie-verhoudingen van den musculus ciliaris, vooral na kleu- 
ring van de kernen door middel van haematoxyline en van het 
protoplasma door middel van eosine. 
Afgezien van de sensibele innervatie van de omliggende weefsels, 
die hier niet nader behoeft te worden besproken, vindt men nu in 
den musculus ciliaris een tweeledig systeem van zenuweindigingen. 
In de eerste plaats een wijdmazig net- en vlechtwerk van zenuw- 
draden, die eigenaardig gevormde, duidelijk ingekapselde zenuw- 
eindigingen vertoonen, zooals in de figuren a en b van de hierbij 
gevoegde plaat bij sterke vergrooting zijn afgebeeld. Deze eindknop- 
pen liggen in liet bindweefsel tusschen de spiercelbundels en kunnen 
wel niet anders zijn dan de einden der gevoelszenuwen, van welke 
wij reeds door de onderzoekingen van Agababow weten, dat zij in 
groot aantal in het gebied van den ciliairspier voorkomen. 
Daarnaast evenwel vindt men in de bundels van den musculus 
ciliaris een zeer fijnmazig net- en vlechtwerk van uiterst dunne 
