884 
elementen, de myofibrillen, direct zich zouden voortzetten in collagene 
bindweefselffbrillen, die als zoodanig door zeer bepaalde cellen, de 
fibroblasten, buiten het eigenlijke cellichaam, worden gevormd. 
Het spreekt vanzelf, dat een dergelijke opvatting niet zonder tegen- 
spraak zou blijven, en zoo heeft dan ook de publicatie van Schultze 
reeds een vrij omvangrijke litteratuur doen ontstaan; men zou zich 
eigenlijk wel tweemaal moeten bedenken voor men in een dergelijke 
moeilijke en (niet steeds op hoffelijke en objectieve wijze) veel- 
omstreden vraag zich ging mengen. Ik zou daartoe ook niet zijn 
overgegaan, ware het niet, dat, naar mij toeschijnt, de hier volgende 
waarnemingen kunnen dienen, om de beide partijen dichter tot elkaar 
te brengen en te doen zien, dat in beide opvattingen een kern van 
waarheid verscholen ligt voor zoover het betreft de waarnemingen, 
aan de preparaten van volwassen spiervezels verricht, — al slaat 
ook ten slótte de balans volkomen om naar de zijde van de tegen- 
standers van Schultze, omdat de interpretatie van zijne waar- 
nemingen onjuist is. 
Ongetwijfeld geven doorsneden van volwassen spiervezels dikwijls 
een beeld te zien, juist zooals dat door Schultze wordt beschreven, 
en ik moet bekennen dat reeds sinds jaren ') het onderzoek van 
scherp electief gekleurde spier-pees-preparaten mij telkens weer deed 
twijfelen aan de juistheid van de oude leer van het gesloten zijn 
van de spiervezeleinden. Telkens weder zocht ik tevergeefs naar de 
grenslijn van het sarcolemma, en ik zou dan ook de verhandeling 
van Schultze als een even heldere als bevredigende oplossing van 
deze vraag begroet hebben, ware het niet, dat de ontwikkelingswijze 
der spiervezelen mij telkens weer van het tegendeel had overtuigd. 
Onmiddellijk moet ik hieraan toevoegen, dat toch ook wat de 
volwassen spiervezelen betreft, het onderzoek van de voortreffelijke 
preparaten van Mej. Dr. van Herwerden, die zij zoo welwillend was, 
mij in het laboratorium te demonstreeren, mij er van overtuigde, dat 
zij in haar polemiek tegen Schultze het recht volkomen op hare zijde 
had. Zoowel de scherp gekleurde dunne doorsneden als de verterings- 
preparaten, waarbij door middel van trypsine het eene element tot 
oplossing was gebracht, terwijl het andere volkomen bewaard gebleven 
was, bewezen m. 1. dat in de teekeningen en beschrijvingen van 
Schultze en zijne leerlingen niet steeds het juiste getroffen is. 
De oplossing wordt hierbij, naar mijne meening, door de ontwik- 
kelingsgeschiedenis gegeven, hoewel ook daar lang niet altijd de 
ff Reeds sinds 1901 bezit ik preparaten van salmoniden-embryonen, die schijn- 
baar met volkomen duidelijkheid den directen overgang van spierfibrillen in pees- 
fibrillen demonstreeren. 
